Làng Ước Lễ

Làng Ước Lễ thuộc địa phận huyện Thanh Oai, tỉnh Hà Tây cách Hà Nội trên 30km.

Ước lễ là ngôi làng cổ với nghề giò chả truyền thống nổi tiếng.  Theo nghệ nhân giò chả Nguyễn Đức Bình đã có cách đây khoảng 500 năm. Sử sách trong làng còn ghi lại, vào thời nhà Mạc có một cung tần trong triều đình vốn là người làng Ước Lễ đã về xây cổng làng và dạy cho nhân dân nghề giò chả.


Đình làng Ước Lễ

Đình Làng Ước lễ nằm ngay đầu làng. Cạnh ngay cổng chính vào làng, bên đình còn có chợ.

Đình vẫn giữ được những nét cổ kính với cây đa cổ thụ trăm năm tuổi.

 

 

đình ước lễ

Quang cảnh Đình Ước Lễ

Cây đa cổ thụ trong Đình

Cây đa cổ thụ trong Đình

Chùa Làng Ước Lễ

Chùa Sổ hay còn gọi là Hội Lim quán. Theo truyền thuyết chùa có từ đời Lý Trần, niên đại xác định là năm 1572. Chùa có những dấu tích vật chất như như văn bia, gạch từ thời Mạc. Hiện nay chùa Sổ không những là di tích lịch sử kiến trúc nghệ thuật góp phần quan trọng trong việc cung cấp tư liệu của nhiều ngành khoa học khác mà còn là giá trị nổi bật  tiêu biểu của nền kiến trúc nghệ thuật của dân tộc ta ở thế kỷ thứ XVII, với mỗi viên gạch cổ, cỡ to, mỗi viên mỗi kiểu, long, ly, quy, phượng được xem như những tác phẩm nghệ thuật hiếm và quý, phản ánh tâm hồn của ông cha ta đa dạng và phong phú vô cùng. Đặc biệt 16 pho tượng ở trong Tam Bảo chiếm 67% tổng số tượng đều là những tác phẩm đạt đến trình độ nghệ thuật cao, khắc họa được đặc điểm cá tính của nhân vật…Đó là những tác phẩm ít thấy không chỉ đối với nghệ thuật đương thời mà cả đối với nền lịch sử nghệ thuật của dân tộc.

Với những giá trị tiêu biểu đặc sắc đó chùa  Sổ đã được Bộ Văn hóa Quyết định công nhận xếp hạng Di tích Nghệ thuật kiến trúc cấp Quốc gia.

Hiện nay do tình trạng xuống cấp nên chùa sổ đang được trồng tu và tu bổ, xây thêm nhiều công trình phụ trợ.

Chùa Sổ

Chùa Sổ

Chi tiết kiến trúc mái chùa

Chi tiết kiến trúc mái chùa

Một góc phía sau ngôi chùa

Một góc phía sau ngôi chùa

Cổng Làng

Làng ước lễ vốn có hai cổng, một cổng trước và một cổng sau.

Cổng trước làng Ước Lễ, xây dựng từ thời Mạc, là một trong những cổng làng vào loại sớm, đẹp nhất ở Hà Tây. Cổng có lạch nước phía trước mặt, người vào làng sẽ đi qua một cái cầu bắc qua lạch nước rồi mới qua cổng và vào làng. Ngoài giá trị bảo vệ, lạch nước và chiếc cầu này đóng một vai trò không nhỏ làm nên vẻ đẹp nên thơ cho cổng làng Ước Lễ. Cổng làng Ước Lễ có dáng chung là hình thang, cao 6m, ngang 12m, được xây bằng gạch chỉ nung đỏ, chất liệu xây dựng, gia cố, làm mái hoàn toàn bằng gạch và bê tông, mang đầy sự bề thế, chắc chắn, thể hiện rõ sự đảm bảo về an toàn như ý nghĩa ngăn chặn kẻ thù ở những cổng thành, và nhờ có những bàn tay tài hoa của người thợ nên dù được làm với chất liệu hiện đại, cổng làng vẫn đậm nét xưa, cổ kính.

Làng Ước Lễ tiếp giáp với làng Phúc Thụy. Phía trước cổng làng Uớc Lễ là hệ thống cảnh quan gồm ao làng, đình, chùa của làng Phúc Thụy  tạo nên một không gian kết nối giữa hai làng.

Làng Ước Lễ tiếp giáp với làng Phúc Thụy. Phía trước cổng làng Ước Lễ là hệ thống cảnh quan gồm ao làng, đình , chùa của làng Phúc Thụy  tạo nên một không gian kết nối giữa hai làng

Cổng làng Ước Lễ

Cổng làng Ước Lễ

Bối cảnh trước cổng làng Ước Lễ

Bối cảnh trước cổng làng Ước Lễ

Cổng sau làng Ước Lễ

Cổng sau làng Ước Lễ

Giếng Làng

Làng ước lễ có hệ thống  bốn giếng làng nằm rải rác quanh làng. Trong đó có giếng nằm ở vị trí đặc biệt, là giếng nước trong ở cánh đồng gần chùa Sổ. Tương truyền đó là cái huyệt của làng, biểu trưng cho cối giã giò, nhờ vào nguồn nước trong ấy mà nghề giã giò mới thịnh vượng. Giếng ở Ước Lễ theo cấu trúc hình tròn, giếng làng khá lớn, bán kính chừng 10m; sâu độ năm, sáu mét, thành giếng xây bằng gạch.

giếng ul

Giếng ở lối thoát

Giếng ở lối thoát

Chợ Làng

Khu chợ có từ ngày xưa vẫn là nơi buôn bán của bà con trong làng và chỗ vui chơi của đám trẻ.

Tuy đã được trồng tu, tu bổ nhưng vẫn giữ được nét cổ kính và hồn của chợ quê xưa

 

chợ ul

Công Trình Nhà Ở, Cổng Nhà Ở

Nhà dân ở trong làng có qui mô nhỏ, gặp phổ biến trong các làng xã cổ truyền ở Việt Nam, thuộc loại hình kiến trúc dân gian.

Làng Ước Lễ vẫn còn khoảng 4 ngôi nhà cổ với niên đại hơn 200 năm tuổi. Và một số công trình nhà ở theo kiến trúc thời pháp thuộc.  Với các công trình nhà mới xây người dân vẫn sử dụng những tấm liếc che ở mái hiên – đó làm một trong những đặc điểm tiêu biểu trong lối kiến trúc nhà ở Bắc bộ.

Ngoài hệ thống nhà cổ thì hệ thống các cổng nhà cổ vẫn còn rất nhiều tuy nhiều những chiếc cổng còn giữ được đa phần là cổng từ thời pháp thuộc.

Nhà cổ hơn 200 năm tuổi

Nhà cổ hơn 200 năm tuổi

 

Cổng nhà ở

Cổng nhà ở

nhà cổ gần 100 năm tuổi nay đã xuống cấp

Nhà cổ gần 100 năm tuổi nay đã xuống cấp

Hệ Thống Cảnh Quan Tiêu Biểu

  • Lũy Tre Xanh

Làng Ước Lễ vẫn còn nhiều lỹ tre xanh trong hệ thống cảnh quan làng. Luỹ tre được trồng ven kênh mương, ven bờ ao hoặc  ven lối xóm thành một hàng rào bảo vệ.

lũy tre1

lũy tre1

  • Hàng rào cây xanh

Hàng rào bằng cây xanh là một nét đẹp của làng quê Việt. Ở Ước Lễ một số gia đình vẫn giữ lại hàng rào bằng cây xanh có từ lâu đời.

hàng rào cây xanh

  • Cây Rơm

Điều ấn tượng ở Ước Lễ là người dân làng vẫn còn xây rất nhiều cây rơm, một biểu tượng của làng quê đã bị mai một đi rất nhiều. Người dân làm cây rơm để dự trữ rơm cho súc vật và dùng trong việc đồng áng, đa số các hộ gia đình trong ước lễ đều giành ra một khoảng đất hoặc một góc vườn để xây dựng cây rơm. Sau mỗi vụ mùa rơm rạ được phơi đầy khắp các ngõ xóm, mùi rơm rạ thoang thoảng trong gió, dưới ánh nắng vàng ươm lem lỏi khắp thôn xóm.

lũy tre1

Các Giá Trị Văn Hóa Phi Vật Thể

  • Làng nghề giò chả

Ước Lễ là làng nghề giò nổi tiếng lâu đời với lịch sử hàng trăm năm. Thương hiệu giò chả Ước Lễ nổi tiếng trong nam ngoài bắc. Giờ đây, đến 90% người dân mang nghề giò chả đi xa, lập nghiệp và thành công. Giò chả Ước Lễ đã khẳng định được vị trí của mình trong làng ẩm thực Việt Nam. Có thể nói, giò chả Ước Lễ là một trong những món ăn mang “hồn” và nét đẹp của văn hóa ẩm thực Việt.

  • Lễ hội làng

Cứ vào ngày Rằm tháng Giêng hàng năm, trong khi người dân khắp mọi miền nô nức lễ chùa thì làng giò chả Ước Lễ lại rộn ràng ăn Tết trở lại.

Những ngày này, trên các đường làng rực đỏ cờ hoa, trong mỗi gia đình thì người dân trang hoàng lại nhà cửa, sắm sửa mâm ngũ quả cao đầy thành kính dâng lên bàn thờ tổ tiên.

Đặc biệt, ở làng Ước Lễ có một tục lệ “bất thành văn” là những người con xa quê hương dù ở mọi miền đất nước và có bận trăm công ngàn việc cũng sắp xếp về sum họp cùng gia đình, bà con dân làng.

Theo nghi lễ của làng, sau khi làm lễ cúng gia tiên xong, người dân làng Ước Lễ súng sính quần áo lên chùa dự hội, xin lộc hoặc đến các gia đình hàng xóm để gặp mặt nhau và chúc Tết cho nhau những điều tốt đẹp nhất.

“Tục lệ ăn “Tết bù” đã có ở Ước Lễ từ nhiều đời nay là do làng có nghề làm giò chả. Bởi thế, khi cả nước tưng bừng đón Tết dân tộc thì người dân làng Ước Lễ bước vào thời điểm bận nhất của nghề, không có thời gian mua sắm hay chúc nhau ngày Tết.

Khi hết Tết Nguyên đán, nhịp sống trở lại bình thường, dân làng Ước Lễ mới chính thức đón Tết “bù” hay dân làng vẫn gọi vui với nhau là ăn Tết lại”.

Khác hẳn với sự ồn ào tấp nập của những xóm làng bên cạnh, Ước lễ vẫn khoác trong mình một vẻ bình yên đến lạ đậm chất làng quê Bắc bộ . Lý do có lẽ một phần ở làng bây giờ chủ yếu là người già và trẻ em và một phần Ước lễ vẫn còn giữ được nhưng nét cổ kính của làng quê Việt với. Như cổng làng trăm năm tuổi, cổng nhà cổ, tường gạch nhuốm màu thời gian, ngõ nhỏ rêu phong, cây đa giếng nước mái đình, rặng tre cao vút rải rác quanh làng, vườn cây, ao cá, cây rơm , giếng nước, cánh đồng thẳng cánh cò bay… Tất cả tạo nên được cảnh sắc bình dị đượm hồn quê cho Ước Lễ.

Đi qua cánh cổng làng ước lễ ta sẽ bước vào thế giới làng với hệ thống đường ngang ngõ tắt như xương cá, dù đi đến đâu, thì nhà nào nhà nấy cứ mở cổng là gặp ngõ, qua ngõ là đường làng. Làng được bao bọc bởi những lũy tre xanh, sau lũy tre là những nhà gạch cổ xưa với mái đỏ riêu phong.

Tuy nhiên nhưng nét cổ kính của Làng còn thiết sự quan tâm của chính quyền và người dân địa phương. Làng Ước Lễ cần phải chú trọng hơn trong vấn đền môi trường đối với cảnh quan chung của làng.

Thanh Thúy

 

BÀI VIẾT CÙNG CHUYÊN MỤC