Làng Đại Lâm

Làng Đại Lâm thuộc xã Tam Đa, huyện Yên Phong,  tỉnh Bắc Ninh

Vị trí làng Đại Lâm

Đại Lâm là một ngôi làng nhỏ nằm trải dài trên sườn đê sông Cầu, làng Đại Lâm cách thành phố Bắc Ninh chừng 6km về phía Tây Bắc, thuộc ranh giới giữa hai tỉnh Bắc Ninh và Bắc Giang
Làng Đại Lâm là một trong những vùng quê trù phú và nhộn nhịp nhất của Bắc Ninh. Làng được hình thành từ những năm chiến tranh chống thực dân Pháp, người làng gốc là người Hà Nam, họ đã di cư đến là lập nghiệp tại đây. Mặc dù kinh tế của làng rất thịnh vượng, nhà cửa san sát nhưng vẫn toát lên vẻ bình dị, mộc mạc của một vùng quê giàu truyền thống. Người làng Đại Lâm làm nhiều nghề như: mở xưởng nấu rượu, làm giò, bán men, chăn nuôi, trồng trọt…Con đê sông Cầu đi ngang qua làng lúc nào cũng tấp nập, nhộn nhịp. Đê ở đây vừa là đường vừa là chợ, vừa là nơi giao lưu văn hoá, tình cảm. Những chiếc xe tải, công nông nườm nượp chở sắn khô về đây và chất rượu, men, đồ nấu rượu đi khắp mọi nơi.
Vì là một làng quê có bề dày về lịch sử nên Đại Lâm cũng có đủ các yếu tố tâm linh đình, đền, chùa. Không gian thờ cúng Thành hoàng, Thánh, Phật- dấu ấn của quá khứ của truyền thống vẫn còn nguyên vẹn. Các dấu ấn lịch sử này được các thế hệ con cháu trong làng tận tâm, chăm chút rất tự hào.

Công trình tôn giáo tín ngưỡng

  • Chùa Thiên Phúc

Là công trình văn hóa tâm linh thờ Phật của nhân dân địa phương được khởi dựng từ lâu đời.

Theo văn bia của chùa Thiên Phúc thì ngôi chùa này vốn được khởi dựng từ lâu đời, đến thời Lê-Mạc được trùng tu mở rộng với quy mô lớn tòa ngang dãy dọc. Chùa bị phá trong Tiêu thổ kháng chiến chống Pháp. Sau đó, dân làng đã phục dựng tòa Tam Bảo và một phần nhà Tổ. Năm 1994, chùa tiếp tục được trùng tu tôn tạo và hoàn thiện.

Trải qua thời gian, chùa Thiên Phúc được khôi phục và trùng tu tôn tạo, song vẫn giữ lại được những viên “gạch rồng” mang đậm phong cách nghệ thuật thời Lê-Mạc.

Chùa Thiên Phúc còn nổi tiếng bởi những cổ vật bảo lưu được như: rồng đá, lân đá thời Lê-Mạc và đặc biệt là hệ thống bia đá thời Lê-Nguyễn. Trong đó có một tấm bia “Thiên Phúc tự bi” được dựng khắc vào ngày 15 tháng 6 năm Thành Thái thứ 6 (1894), nội dung cho biết khá rõ về lịch sử ngôi chùa và quá trình trùng tu chùa. Đây là những di vật đáng quý, làm giàu thêm giá trị văn hoá lịch sử của di tích chùa Thiên Phúc.

  • Quần thể Đình, Đền, Chùa, làng Đại Lâm

Ngôi chùa thứ 2 của làng là chùa Thiên Tích được đặt cạnh Đình, Đền tạo nên một quần thể Chùa Đình Đền.

Chùa Thiên Tích

Đình đền Đại Lâm:

Đình Đại Lâm có 7 tấm bia đá, chủ yếu ghi việc công đức, tu sửa đình ở các thời và khoán ước của làng, trong đó có các tấm bia trụ tứ diện (thời Lê) và bia nhị diện (thời Nguyễn), dựng vào các năm: Chính Hoà thứ 14 (1693), Chính Hoà thứ 16 (1695), Long Đức thứ 2 (1733), Cảnh Hưng thứ 4 (1743), Thành Thái thứ 5 (1893), Thành Thái thứ 10 (1898).

Công trình nhà ở, cổng nhà ở

Công trình nhà ở làng Đại Lâm chủ yếu là nhà tường gạch lớp ngói mũi thô, đầu ngói nhọn hình tam giác được xây theo lối kiến trúc nhà truyền thống. Các ngôi nhà ở làng chủ yếu được xây dựng từ những năm 1980. Tuy không phải là nhà cổ, không núp bóng dưới những hàng tre  nhưng lại toát lên được vẻ bình dị, mộc mạc của một làng quê. Các ngôi nhà ở đây chủ yếu quay hướng Nam (Đông Nam) nằm sát nhau và hầu như không có diện tích vườn. Các ngôi nhà được xây dọc theo con ngõ nhỏ nối từ đường đê xuống, không khác biệt nhiều đối với các con ngõ nhỏ ở thành thị.

 

 

Mặt bằng con ngõ điểm hình

Không gian làng Đại Lâm

Cảnh quan tiêu biểu

Làng Đại Lâm nổi tiếng với triền đê bên bờ sông Cầu

Cảnh quan sông nước làng Đại Lâm

Các giá trị văn hóa phi vật thể

  • Tôn giáo, tín ngưỡng: thờ phật, thờ tổ tiên và thờ Thành hoàng làng.
  • Lễ hội: Lễ hội truyền thống của làng được duy trì, phát huy và phát triển trở thành sinh hoạt văn hóa cộng đồng giàu giá trị nhân văn, hội làng Đại Lâm với nhiều trò vui đặc sắc và hấp dẫn tiêu biểu là đua thuyền, bơi trải, chọi gà…Người dân địa phương kể rằng, môn bơi chải đã ăn sâu, bám rễ trong nếp nghĩ của người dân và trở thành một phần bản sắc văn hóa độc đáo, không thể thiếu trong lễ hội truyền thống nơi đây. Nguồn gốc của môn thể thao bơi chải ở Đại Lâm xuất phát từ cuộc kháng chiến chống Tống năm 1077 của quân dân nhà Lý trên sông Như Nguyệt. Nhiều thập kỷ qua, người dân Đại Lâm từ già đến trẻ đều yêu thích, say mê và luôn có ý thức trân trọng, gìn giữ môn thể thao truyền thống của quê hương.
  • Ẩm thực: Rượu Đại Lâm.
  • Nghề truyền thống: Nấu Rượu
  • Thơ ca, nghệ thuật: Tương truyền thời chiến tranh các chiến sĩ miền Nam ra đóng quân ở làng, thường cùng nhau hát cải lương để vơi đi nỗi nhớ nhà. Và lâu dần ngấm vào người dân bản địa. Vì thế ngoài giai điệu hát quan họ truyền thống, một số đàn anh đàn chị có thể hát được cả cải lương.

Nhìn chung  Đại Lâm là một làng cổ truyền thống có những nết nổi bật riêng, một ngôi làng bình dị, mộc mạc nhưng lại có vẻ tập nập nhộn nhịp của một làng quê trù phú xưa. Tiếng còi xe, tiếng gọi nhau pha lẫn tiếng gió thổi, những giai điệu quan họ hay những bài hát cầu Đồng vang vọng từ ngôi đền gần đó…Tất cả cùng tạo nên vẻ đẹp của một ngôi làng cổ thành bình bên bở sông Cầu.

Hồng Liên

BÀI VIẾT CÙNG CHUYÊN MỤC