Làng Yên Trường

Làng Yên Trường là một làng cổ có từ thời Hai Bà Trưng, ngôi làng nổi tiếng với những chiếc giếng cổ bằng đá ong kì lạ độc đáo. Nơi đây còn lưu giữ những di tích như Bãi Pháo, Bãi Giỗi nơi diễn ra những trận đánh giữa quân của Hai Bà Trưng và quân xâm lược nhà Hán.

Đình Làng

Đình làng là điểm nhấn về lịch sử văn hóa của làng Yên Trường. Đình nằm ở bãi đất cao giữa làng, nhìn xuống ao lớn, bên kia là một gò đồi thấp có trường THCS và trường Tiểu học của xã giáp với thôn Phù Yên. Hồi Pháp thuộc, đình làng bị đốt cháy. Dân làng chạy tản cư kịp dấu chiếc chuông đồng lớn xuống ao làng nên chuông này còn đến ngày nay. Mỗi lần đánh chuông, tiếng chuông ngân xa cả làng xã. Đình làng được dựng lại mới hơn chục năm nay chính trên nền đất đình làng trước đây.

 

Cổng Đình làng bề thế

Khuôn viên bên trong

 

Quán

Yên Trường có ba Quán nằm rải rác xung quanh làng, trong đó phải kể đến Quán Bà Cô (nằm ở xóm Quyết Tiến) là Quán lâu đời với lịch sử hàng trăm năm.

Phía trước quán là cánh đồng và ao làng và bến nước tạo nên phong cảnh rất hữu tình.

Ao làng, bến nước và cây đa đối diện quán.

Chùa

Chùa chung với các thôn khác trong xã Trường Yên. Ngôi chùa này đã được phục dựng và xây mới hoàn toàn

Công trình công cộng truyền thống

  • Giếng Làng    

Giếng làng Yên Trường được xếp vào một trong những giếng cổ độc, lạ và lâu đời ở Việt Nam. Giếng nước đá ong hình móng chân ngựa nằm rải rác khắp làng.

Các bậc cao niên cũng không biết giếng có từ bao giờ, trong làng còn khoảng hơn 10 giếng nước như thế này. Bên mỗi giếng nước đều có cây cổ thụ và am nhỏ để thờ. Nhiều người lý giải, giếng có hình lạ như vậy vì được hình thành trên lớp đất đá ong. Người xưa không thể đào giếng hình tròn như ở nơi khác mà chỉ đào quanh lớp đất mềm, đá cứng để lại tạo nên những giếng nước có hình bàn chân. Nước giếng được lọc qua đá ong trong vắt, không bao giờ cạn nước, nhiều gia đình dẫn nước từ đây về nhà dùng.

Giếng cổ với cây Si già che bóng

Giếng với hình thù độc đáo

Giếng làng vẫn được người dân sử dụng hàng ngày

Nhà Ở

Hệ thống nhà ở Yên Trường rất độc đáo với nhiều ngôi nhà làm từ đá ong. Tường nhà, tường rào, cổng nhà,.. không màu mè, không cầu kì hoa mĩ, những bức tường đá ong sậm như sáp mật hiện hữu khắp ngõ xóm. Giữa thời xi măng hóa nhà cửa thì Yên trường  vẫn hiện diện những ngôi nhà đá ong cũ kỹ, rêu phong. Ở Yên Trường vẫn còn bảo tồn được những ngôi nhà đá ong hàng trăm năm tuổi, tính ra cũng đã vài ba thế hệ sống dưới những căn nhà đó. Những ngôi nhà cổ này được xây dựng theo lối kến trúc nhà vườn Bắc Bộ với vườn và khoảng sân rất rộng.

Sở dĩ làng có nhiều ngôi nhà bằng đá ong như vậy là do đá ong là nguồn nguyên liệu sẵn có dưới nền đất của làng. Người làng coi đây là báu vật trời cho. Tuy nhiên hiện tại nguồn nguyên liệu này đã không còn nhiều để khai thác nữa. Mong rằng trong tương lai người dân và chính quyền làng Yên Trường vẫn giữ gìn được những ngôi nhà bằng đá ong như một di sản quý báu cho thế hệ con cháu mai sau.

Ngôi nhà cổ hơn 200 năm tuổi

Nhà cổ của ông Chấn Văn Giai

Nhà cổ của Ông Trịnh Văn Hùng – nhà của chánh tổng thời xưa

Chi tiết kiến trúc bên trong nhà Ông Trịnh Văn Hùng

Một số ngôi nhà cổ khác ở Yên Trường

Cổng nhà cổ

Ở Yên Trường vẫn còn một số cổng nhà cổ với tuổi đời  100- 200 năm tuổi. Chất liệu chủ yếu của các cổng nhà này vẫn là bằng đá ong.

Cảnh quan tiêu biểu

  • Quần thể ao làng

Hệ thống Ao làng ở Yên Trường với nhiều ao to và rộng. Nhờ có sự quan tâm của người dân và chính quyền mà hệ thống cảnh quan xung quanh ao làng được đầu tưu chăm chút. Tuy nhiên với ao Ngõ cống vệc đầu tư sửa sang ao quá hiện đại làm mất nét đặc trưng của ao làng, khiến người nhìn vào tạo cảm giác giống hồ bơi.

Ao Ngõ Cống

Hồ Yên Trường
Ao cá Bác Hồ còn gọi là Hồ Yên Trường nằm ở giữa trung tâm Xã là lá phổi xanh của làng rộng 7 mẫu, giữa hồ có quán café Đảo quanh hồ là đường bê tông dài 800m, giáp với UBND Xã và Đình làng, người dân trong làng thường ra đây đi bộ và tập thể dục

Ao đối diện miếu bà Cô

  • Tường rào cây xanh

Những tường rào cây xanh mộc mạc gần gũi nhưng không kém phần độc đáo là một nét đặc biệt ở làng quê Yên Trường.

Tường rào cây xanh ở làng Yên Trường theo mô típ là cây dây leo mọc trên nền hàng rào đá ong. Trong thôn chỉ còn một số ít hàng rào như vậy

Đặc biệt làng Yên trường có hàng rào cây boro rất nổi tiếng của ông Trịnh Nhân Kỳ. Hàng rào này có tuổi đời 25 năm, được ông tạo hình rất độc đáo.

 

Hàng rào cây boro của Ông Trịnh Nhân Kỳ

Hàng rào tạo hình Cổng mang phong cách kiến trúc đình chùa Bắc Bộ

Hàng rào cây xanh với những cây dây leo mọc trên nền tường đá ong

Các giá trị văn hóa phi vật thể

Lễ hội truyền thống làng Yên Trường được tổ chức vào ngày rằm tháng hai hàng năm và cách 3 năm lại tổ chức với quy mô lớn. Lễ hội được tổ chức tại Đình Yên Trường là nhằm tưởng nhớ các vị Thành Hoàng Làng đã có công giúp dân đuổi giặc xâm lăng và xây dựng quê hương làng mạc. Lễ hội có rất nhiều hoạt động thu hút mọi tầng lớp nhân dân tham gia đó là: Rước kiệu, múa rồng, lễ dâng hương tưởng niệm Đức Thượng Đẳng tại Đình Làng, hát quan họ, biểu diễn kịch tuồng. Fại khu vực đình làng đã diễn ra các trò chơi dân gian như: thổi cơm thi, chọi gà, biểu diễn võ thuật và liên hoan văn nghệ quần chúng do các Câu lạc bộ văn nghệ, CLB thơ của thôn biểu diễn.

Trước đây làng có nghề truyền thống là nghề làm thúng, nhưng do quá trình đô thị hóa nghề này đã mai một dần, hiện không còn nữa. Những năm gần đây, làng phát triển nghề thủ công mây, tre, giang đan xuất khẩu nhưng vài ba năm nay ngành nghề này đang khó gặp khó khăn về lao động và thị trường.

Tổng kết

Yên trường không chỉ nổi bật với những giếng cổ độc đáo lâu đời còn nổi bật với vật liệu xây dựng bằng đá ong. Đá ong là chất liệu thân thuộc của cư dân đồng bằng Bắc Bộ. Ngoài xây nhà, người dân còn dùng đá ong để xây cổng làng, xây giếng, lát đường làng…Những người cao tuổi trong làng luôn tự hào về đá ong như một báu vật: “Có nhà đá ong thì sướng lắm vì mùa hè thì mát mà mùa đông lại ấm”. Đặc tính của đá ong là hút nhiệt chậm nhưng tỏa nhiệt lại rất nhanh. Thế nên người xưa ở Yên Trường cũng thật tinh tế khi chọn đá ong làm vật liệu xây nhà, xây làng và xây nên cả một giá trị văn hóa – kiến trúc độc đáo đối vớ làng quê Việt. Ngõ xóm uốn lượn với tường đá ong mang lại nét hoài cổ, gợi nhớ đến một làng cổ đá ong nổi tiếng. Tuy nhiên luồng gió đô thị hóa đang leo lỏi dần vào khắn ngõ xóm làng Yên Trường. Bên cạnh những nét cũ của làng sự đổi mới dần dần hiện hữu. Những bức tường, ngôi nhà, cổng nhà cổ dần dần bị thay thế bằng những ngôi nhà hiện đại. Nếu không có sự can thiệt sớm của cộng đồng và chính quyền.

Thanh Thúy

BÀI VIẾT CÙNG CHUYÊN MỤC