Thăm quan làng Bách Thuận và làng Keo – Thái Bình

Ngày 26/11/2017, nhóm nghiên cứu Di sản làng Việt đã tổ chức chuyến đi tham quan và tìm hiểu di sản kiến trúc và quy hoạch làng vườn cây cảnh Bách Thuận và làng Keo thuộc huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình. Đồng hành cùng CLB Di sản làng Việt lần này còn có nhóm KTS Chi hội AVA, các giảng viên và sinh viên và đặc biệt có một số bạn nhỏ muốn tìm hiểu về yêu quý làng xã truyền thống thông qua trải nghiệm thực tế.

Làng vườn Bách Thuận có tuổi đời đã hơn 100 năm nằm cạnh dòng sông Hồng mang nặng phù sa, đất đai phì nhiêu, màu mỡ. Đây là một làng quê cổ tiêu biểu ở vùng đồng bằng Bắc Bộ, cũng là làng vườn duy nhất ở tỉnh Thái Bình còn lưu giữ nhiều nếp nhà Việt truyền thống và có nghề trồng cây cảnh lâu đời. Hình ảnh đặc trưng của làng vườn Bách Thuận đối với mọi người là một màu xanh ngút tầm mắt từ khu vực bãi sông đến từng nhà vườn. Làng Bách Thuận rộng lớn với 10 thôn quây quần bên cạnh triền đe ven bãi sông Hồng trù phú phù sa nuôi dưỡng nguồn sống cho bao nhiêu gia đình nơi đây.

 

Vườn hoa cúc giống đem lại thu nhập ổn định cho các hộ gia đình làng Bách Thuận

Theo người dân Làng vườn Bách Thuận, từ xa xưa, ông bà, cha mẹ họ đã sống bằng nghề làm vườn nên đây là nghề truyền thống đặc trưng của cả làng, hầu như mỗi nhà đều sở hữu một vườn cây rộng từ 2ha đến 5ha, với các loài cây ăn quả, xen lẫn với những cây cảnh, cây thế được chăm sóc, uốn tỉa công phu. Hiện nay người dân Bách Thuận tập trung vào phát triển vườn cây cảnh và hương dược liệu có giá trị thương mại cao như cây hoa hòe, cây sanh, tùng La Hán, thiết mộc lan, tứ quý, ngâu, hoa giống (cúc, thược dược…).

Đoàn đã đi thăm một số nhà vườn cây cảnh và hoa giống tiêu biểu của Bách Thuận như nhà cụ Thư trồng cây cảnh với nếp nhà rường Huế có tuổi cả trăm năm, ông Năm là đầu mối hoa cúc giống trong vùng, chị Lan có vườn cây cảnh hoa hồng…

Thăm một nhà vườn cây cảnh tại làng Bách Thuận

Làng vườn Bách Thuận còn có chợ Thuận Vi là một ngôi chợ quê nhưng không kém phần đông đúc, tấp nập. Đây cũng là nơi thương lái thu mua nông sản của làng vườn rồi đem bán lại ở các chợ trong thành phố Thái Bình hay Nam Định. Đặc biệt vào buổi sáng, chợ bày bán rất nhiều loại bánh hấp dẫn như bánh cuốn, bánh bèo, bánh hấp, bánh giò, bánh nếp, bánh tẻ, bánh mật, bánh chưng, bánh giày đỗ, bánh rán… trong đó bánh cuốn chợ Thuận Vi là loại bánh ngon có tiếng trong vùng, dễ khiến thực khách nhớ mãi.

Một điểm đến quan trọng trong chuyến đi tham quan lần này của CLB Di sản làng Việt là làng Keo cũng nằm trong phạm gi huyện Vũ Thư, Thái Bình với ngôi chùa Keo nổi tiếng lâu đời với hơn 400 năm tuổi và chứa đựng nhiều giá trị chân thực và tinh hoa của kiến trúc chùa Việt truyền thống. Chùa Keo cổ tự tương truyền được Thiền sư Dương Không Lộ xây dựng ở ven sông Hồng cách đây khoảng 10 thế kỷ dưới thời Lý Thánh Tông thuộc huyện Giao Thủy, Nam Định ngày nay. Sau gần 5 thế kỷ tồn tại, vào thế kỷ 17 nước sông Hồng lên to làm ngập làng Giao Thủy nên một bộ phận cư dân dời đi nơi khác định cư và lập làng Hành Thiện và xây dựng chùa Keo Hạ và một bộ phần dời sang tả ngạn sông Hồng trên đất Thái Bình lập làng và xây dựng chùa Keo Thượng, chính là ngôi chùa CLB Di sản làng Việt đến thăm ngày hôm nay.

Đoàn tham quan chùa Keo – di tích quốc gia đặc biệt

Chùa Keo là điểm nhấn quan trọng nhất của cụm không gian cư trú làng Keo và đã được Nhà nước xếp hạng là Di tích quốc gia đặc biệt với hệ kết cấu và phong cách kiến trúc gỗ truyền thống độc đáo của chùa Việt có từ thời Lê Trung Hưng thế kỷ 18. Tổng thể khuôn viên chùa được quy hoạch cân xứng qua một trục thần đạo Bắc – Nam và bao gồm hai phần chính là khu Chùa thờ Phật và khu Đền thánh thờ đức Thiền sư Dương Không lộ – một vị đại sư nhà Lý có công dựng chùa từ cách đây gần một ngàn năm.

Gác chuông chùa Keo

  Trong khuôn viên chùa Keo

Đoàn tham quan Di sản làng Việt không khỏi kinh ngạc khi được chiêm ngưỡng một hệ thống công trình tôn giáo có quy mô đồ sộ, còn gần như nguyên vẹn và được chăm chút tỉ mỉ và tinh xảo đến từng chi tiết thể hiện trình độ kỹ thuật xây dựng và nghệ thuật điêu khắc đỉnh cao đương thời.

 

Làng Keo cũng là một nét nổi bật của làng xã truyền thống khu vực tiểu vùng Nam sông Hồng bởi bàn tay xây dựng của con người nơi đây. Về cấu trúc làng keo có phần ảnh hưởng từ làng Hành Thiện do chung một nguồn gốc từ lâu đời.

Phơi rơm lại đường làng Keo

Khác với các làng khác sử dụng đường giao thông làm trục chính thì làng Keo lại sử dụng trục mặt nước là trục chính của cả làng. Nhìn vào cấu trúc Làng Keo điểm nổi bật chính là tính hướng nội của hệ thống mặt nước với trục mặt nước chạy dọc làng hướng thẳng vào chùa Keo qua con đê tả sông Hồng. Không gian mặt nước đóng vai trò trọng tâm trong các hoạt động sản xuất, sinh hoạt và tâm linh của làng Keo. Xét về mặt tạo hình không gian, mặt nước lớn trước mặt chùa tựa như một tấm gương lớn nhân đôi công trình, tạo nên vẻ bề thế của công trình. Hơn nữa, với nền khí hậu nhiệt đới, việc có mặt nước sẽ giúp điều hòa làm mát mẻ bầu không khí hơn. Cấu trúc không gian của làng Keo là một di sản trí tuệ tinh hoa được sáng tạo và đúc kết kinh nghiệm trong một quá trình dài của ông cha ta về trình độ kiến tạo môi trường sống tối ưu với điều kiện tự nhiên từ bao đời nay của ông cha ta.

Trục không gian mặt nước chính của làng Keo

Góp mặt với đoàn tham quan lần này có một nhóm các bạn học sinh tiểu học với tinh thần háo hức với những trải nghiệm hoàn toàn mới về làng quên truyền thống vùng Đồng Bằng Bắc Bộ. Có lẽ chính các bạn nhỏ ấy là những người thu nhận được nhiều nhất về chuyến tham quan và thêm yêu những giá trị thiêng liêng và rất đỗi giản dị của các miền quê yên bình. Và đó cũng chính là mong muốn và cố gắng không mệt mỏi của CLB Di sản làng Việt nhằm lan tỏa và thu hút sự quan tâm và chia sẻ của nhiều nhóm cộng đồng trong xã hội về tình yêu với di sản làng xã truyền thống.

Các bạn nhỏ học vẽ ký họa kiến trúc tại chùa Keo

KTS. Phùng Thị Mỹ Hạnh

BÀI VIẾT CÙNG CHUYÊN MỤC