Làng Cần Kiệm (Hà Nội) - KHÔNG GIAN CẢNH QUAN LÀNG CẦN KIỆM

Đánh giá chung
Xã Cần Kiệm có nhiều lợi thế về vị trí địa lý, địa hình – địa mạo, hệ sinh thái tự nhiên và truyền thống văn hóa – lịch sử lâu đời nên diện mạo cảnh quan rất phong phú và hấp dẫn. Sự phân bố của các khu vực cư trú của người dân có sự phân tán giữa 3 khu vực chính là thôn Phú Đa, thôn Yên Lạc và thôn Phú Lễ dựa trên sự thích nghi với điều kiện địa hình tự nhiên và sự gắn kết chặt chẽ với yếu tố sông ngòi là một yếu tố then chốt mang lại bản sắc cho không gian cảnh quan đặc sắc của Cần Kiệm. Các khu vực cư trú được chọn đều là những khu vực có địa hình cao ráo, có tầm nhìn tốt và gắn với các tuyến được liên xã chính. Nằm giữa các khu vực dân cư là các mảng xanh và sông ngòi được hình thành nên từ chính kinh nghiệm xây dựng môi trường cư trú thích ứng với điều kiện tự nhiên. Chính nền tảng văn hóa tạo lập môi trường cư trú này theo thời gian đã góp phần đem lại cho không gian cảnh quan xã Cần Kiệm một cấu trúc và diện mạo rất riêng và có giá trị đặc sắc. 
Không gian cảnh quan thôn Yên Lạc
Không gian cảnh quan ở Cần Kiệm có những đặc trưng chính là cảnh quan khu vực có đồi núi, cảnh quan khu vực ven sông và cảnh quan đồng ruộng. Những khu vực đồi núi thường được bố trí các công trình có ý nghĩa tôn giáo hoặc tâm linh như đình, chùa, miếu, quán, nhà thờ hoặc đài tưởng niệm liệt sĩ. Các công trình được bố trí trên những điểm cao nhất của đồi hoặc gò, có lối lên được xây dựng theo thực tế địa hình. Hệ thực vật trên vùng bán sơn địa khá phong phú với những cây xanh đặc trưng ở các tầm cao khác nhau như thông, bạch đàn, dương xỉ, đa, si... Tại Cần Kiệm, những khu vực có cảnh quan đặc trưng đồi núi là thôn Phú Đa 1, thôn Yên Lạc 2 và 3 với mật độ dày đặc các công trình tôn giáo, tâm linh được xây dựng theo các điểm cao nhất tại các thôn xóm. 
 
Cảnh quan đồi núi Nứa 
Những khu vực cảnh quan ven sông thường là nơi cư trú của người dân với ưu thế thuận lợi giao thông đi lại và gắn chặt với mặt nước phụ vụ hoạt động sản xuất nông nghiệp và xây dựng. Tại Cần Kiệm, các thôn có đặc trưng cảnh quan ven sông là thôn Phú Đa 2, thôn Phú Lễ và thôn Yên Lạc 1. Cảnh quan khu vực ven sông là sự hòa quyện của hệ thống công trình tôn giáo, công trình nhà ở, không gian cây xanh và không gian mặt nước tạo thành đặc trưng cảnh quan điển hình của làng xã truyền thống vùng Đồng bằng sông Hồng. Các thành tố cảnh quan cơ bản được người dân nhiều đời nay dựa trên đặc điểm địa hình và quan niệm tâm linh tổ hợp một cách tự nhiên và linh hoạt như tổ hợp cây đa – bến nước – sân đình. 
Cảnh quan đặc trưng ven sông của thôn Phú Lễ
Khu vực đồng ruộng ở xã Cần Kiệm là những nơi có địa hình bằng phẳng giữa xen kẽ các đồi núi chủ yếu ở phía Đông Nam, Tây Nam và Tây Bắc gắn với dòng sông Tích. Một phần đồng ruộng len lỏi giữa các khu vực cư trú có địa hình cao. 
Cảnh quan đồng ruộng ở Cần Kiệm 
Một số cây xanh đặc trưng
Cần Kiệm có điều kiện địa lý với các ưu thế về địa hình, địa mạo bán sơn địa nên cảnh quan trong đó có hệ thống cây xanh mang đặc trưng riêng. Như đã trình bày ở mục 4.1 về không gian cảnh quan, Cần Kiệm có ba hình thái cảnh quan đặc trưng là cảnh quan đồi núi, cảnh quan ven sông và cảnh quan ruộng đồng. Với những hình thái cảnh quan đó thì hệ thống cây xanh cũng có nhưng giống loài và sự sinh trường cũng như diện mạo tương ứng.  
Những cây xanh đặc trưng ở Cần Kiệm là cây thông, cây dương xỉ trên đồi gò, cây tre trúc, cây mít, cây đa, cây ngọc lan, cây liễu... ở khu vực bằng phẳng hơn. Các cây xanh đều được người dân lựa chọn phù hợp với vị trí trồng và đặc tính sinh trưởng của chúng. Ngoài ra, các cây xanh được chọn lọc và sử dụng trong các cụm công trình văn hóa và tôn giáo còn phải mang ý nghĩa nhất định. 
Ở thôn Yên Lạc 1, cây đa 9 gốc có tuổi đời hơn 500 năm đã trở thành một niềm tự hào lớn đối với người dân Cân Kiệm vì sự lâu đời và sự đóng góp của cây đa này vào đặc trưng cảnh quan truyền thống của làng trong suốt một chiều dài lịch sử. 
Cây Đa
Cây đa 9 gốc thôn Yên Lạc 1 trên 500 năm tuổi
 
Hãy gọi chúng tôi để được tư vấn miễn phí
0913 542 332
phcuong39@gmail.com

DI SẢN LÀNG VIỆT

Assoc. Prof. Dr. PHAM HUNG CUONG
Head of Urban and Regional Planning Department
Address: 55 Giaiphong road, Hai Ba Trung Dist, Hanoi, Vietnam
Email: phcuong39@gmail.com/ cuongph@nuce.edu.vn
Mobile: +84 913542332