Làng Bách Thuận (Thái Bình) - NGHỀ TRUYỀN THỐNG

 

Lịch sử phát triển nghề truyền thống

Làng Bách Thuận có tuổi đời trên 100 năm. Bách Thuận là tên ghép của 2 làng cổ: Thuận Vi và Bách tính. Ở Thuận Vi xưa có nghề trồng dâu nuôi tằm. Ngoài cây dâu, Thuận Vi còn trồng cây ngâu. Từ năm 90 đến nay, những cây giá trị thấp dần dần bị thay thế. Thuận Vi lâu nay đã là một làng cây cảnh 

Hiện trạng dân cư, lao động tham gia

Bách Thuận là địa phương có nguồn lao động trẻ hóa cao (dưới 40 tuổi là 4.139 người chiếm 62,25%), nền tảng văn hóa tốt, cư dân chất phác, cởi mở, hiếu khách. Với đặc trưng nghề truyền thống làm vườn, trồng cây ăn trái, cây hoa,.. người dân Bách Thuận có tri thức văn hóa phong phú, đặc tính cần cù, chịu khó, sẵn sàng đón nhận cái mới, học hỏi giao lưu kinh nghiệm định hướng khai thác và kinh doanh du lịch. Trình độ học vấn phổ biến nhất của lực lượng lao động tại Bách Thuận là trung học cơ sở (hơn 3000 người chiếm 52,81%).

Tổng số dân Bách thuận là 11000 người – 2800 hộ, trong đó 2000 hộ tham gia trồng hoa và cây cảnh

Hiện trạng sản xuất, mô hình sản xuẩt

Nghề truyền thống ở Bách Thuận có 2 loại sản phẩm chính: Hoa và cây cảnh. 

Hoa thì chưa có 1 loại hoa nào đặc trưng cho làng mà tất cả đang theo yếu tố mùa vụ, thời điểm. Cây cảnh thì quanh năm.

 

Hiện trạng vùng chuyên canh

Hoa

Hoa có 1 vụ chính trong năm đó là Tết, do vậy người dân bắt đầu ươm trồng từ tháng 9 trong năm, và phải tính toán và sử dụng kỹ thuật sao cho đến tết sẽ ra hoa. Và sản phẩm sẽ được đem đi tiêu thụ trong tỉnh Thái Bình và các tỉnh thành lân cận qua hệ thống thương lái. Đến tháng 4 năm sau, khi mùa hoa đã vãn thì người nông dân sử dụng biện pháp sen canh, và thay đổi những giống cây khác theo mùa vụ, chủ yếu là hoa ngâu và hoa hòe để làm hương dược liệu.

Vùng đất bãi ven sông, phạm vi trồng các loại hoa mùa vụ tết.

Cây cảnh: 

Mỗi loại cây cảnh đều mang một dáng, nét riêng với những tên gọi khác nhau tuỳ theo sự uốn tỉa của chủ nhân của nó. Ở đây cây cảnh phát triển quanh năm, rất nhiều các loại cây như Tùng la hán (có các dáng: Lão mai sinh quy tử, song siêu, mẫu tử mã.....), Cây Linh san, cây Sung cảnh, cây Me.......Mỗi một dáng cây đều có ý nghĩa riêng của nó theo sự cắt tỉa của nghệ nhân. Đối với cây cảnh, có những cây hàng trăm năm, hay mấy chục năm.....rất nhiều cây cần sự chăm sóc với thời gian, và cây càng lâu năm thì càng có giá trị. Khách du lịch về đây là để tham quan những cây có giá trị như vậy.

   

Cây cảnh trong vườn nhà nghệ nhân

Tại xã Bách Thuận chủ yếu sản xuất theo mô hình hộ gia đình

Sơ đồ hoạt động nghề

Bác Trịnh Xuân Thông cho biết, riêng đối với vụ hoa Tết phải tuân thủ kỹ thuật chăm sóc nghiêm ngặt. Bắt đầu trồng từ tháng 9, các khâu tưới nước, phun thuốc, bón phân đều phải kịp thời, tỷ lệ pha trộn đúng thành phần thì mới có vụ hoa nở theo mong muốn. Trồng, ươm hoa đòi hỏi đầu tư cho hệ thống tưới tiêu, điện sáng, kỹ thuật chăm sóc và công lao động. Kỹ thuật làm đất giâm hoa cũng đòi hỏi khắt khe. Đất phải là đất pha cát, tơi xốp và phải sàng kỹ để thật nhỏ mịn, bảo đảm độ ẩm khoảng 80%. Sau khi giâm từ 7 - 10 ngày, cây sẽ ra rễ và có thể thu hoạch để bán cây giống ra thị trường hoặc trồng hoa lấy bông.

Đễn tháng 4 năm sau, khi mùa hoa đã vãn, người nông dân sử dụng biện pháp xen canh, và thay đổi những giống cây khác theo mùa vụ, chủ yếu là hoa ngâu và hoa hòe để làm dược liệu

Không gian hoạt động nghề

Không gian hoạt động nghề theo hộ gia đình. Dọc theo hai bên đường làng là màu xanh của hòe, táo, ổi, thấp thoáng những ngôi nhà nhỏ, bao quanh là những mảnh vườn đầy hương sắc của nhiều loài hoa, và những vườn cây ăn quả, những vườn cây cảnh, cây thế

Kinh tế

Hoa, cây cảnh Bách Thuận bán khắp mọi nơi. Trừ chi phí, mỗi vụ, bà con thu về từ 60 - 70 triệu đồng/sào. Nhiều hộ thu về hàng trăm triệu đồng như gia đình ông Nguyễn Văn Vĩnh, Trịnh Văn Phông (thôn Liên Hồng), Nguyễn Văn Bẩy (thôn Bách Tính)... Việc người dân có thu nhập 200 - 300 triệu đồng/năm nhờ trồng hoa, cây cảnh đã giúp bức tranh nông thôn mới của địa phương ngày càng rõ nét. Thu nhập bình quân đầu người của xã đạt 35 triệu đồng/năm; tỷ lệ hộ nghèo giảm còn 2,9%. Đời sống vật chất, tinh thần được cải thiện và nâng lên, người dân trong xã đã tự nguyện đóng góp hàng chục, hàng trăm triệu đồng chung sức cùng địa phương xây dựng nông thôn mới.

Tiềm năng và hạn chế trong phát triển làng nghề

Yếu tố cạnh tranh: Nằm trong chuỗi tăng trưởng kinh tế  Hà Nội – Nam Định – Hải Phòng, tỉnh Thái Bình có những lợi thế nhất định. Tuy nhiên, tại Hải phòng có các làng hoa Hạ Lũng, thuộc P. Đằng Hải, quận Hải An; làng hoa Kiều Trung, xã Hồng Thái, huyện An Dương......Tại Nam Định thì có quá nhiều làng hoa nổi tiếng như; làng Phù Long, xã Nam Phong, huyện Nam Trực; .......Làng hoa Hồng Hà xã Mỹ Tân tỉnh Nam Định vị trí nằm cạnh cây cầu Tân Đệ nối liền 2 tỉnh Thái Bình, Nam Định. Cách trung tâm TP Nam Định khoảng 7km, cách trung tâm TP Thái Bình khoảng 12km, cách trung tâm TP Phủ Lý tỉnh Hà Nam khoảng 25km. Làng hoa Hồng Hà hiện là nơi cung cấp giống Hoa Cúc các loại và nguồn cung hoa cúc, hoa ly, hoa lay ơn...lớn nhất cho thị trường miền Bắc Việt Nam, khu vực Bắc Trung Bộ đồng thời là nơi cung cấp lớn nhất lượng hoa xuất khẩu qua Trung Quốc.......đó là yếu tố cạnh tranh khá lớn đối với làng Bách Thuận.

Yếu tố thời tiết và chuyên môn: Không phải năm nào cũng có thời tiết thuận lợi cho mùa vụ, có những năm do thời tiết khắc nghiệt, như mưa liên tiếp, hay lạnh quá mức...thì thời điểm hoa chuẩn bị tượng nụ, cây bị mất sức nhiều, kéo theo nhiều thay đổi về sinh trưởng, thay vì kết hợp cả phun thuốc lẫn bón phân để giúp cây sớm hồi phục, nhiều nhà vườn lại sử dụng các loại thuốc kết hợp tùy tiện vừa tốn kém, vừa không mang lại hiệu quả. Điều đó là do kiến thức của chủ nhà vườn quá yếu dựa vào những kinh nghiệm truyền thống , thủ công gây nên thiệt hại vụ mùa.

Yếu tố môi trường:

Từ yếu tố chuyên môn trong dùng thuốc sâu bệnh tùy tiện làm gia tăng khả năng lây lan dịch bệnh từ nguồn nước nhà vườn này sang nhà vườn kia do cả làng hoa chưa có hệ thống xử lý nước thải, mà ‘Trồng hoa sợ nhất là sâu bệnh’ do môi trường. Bệnh chủ yếu xuất phát từ khâu làm giống kiểu tự phát của nhà vườn, do hầu hết người trồng hoa đều tự để giống như nông dân trồng lúa. Điều này không chỉ bắc cầu cho dịch bệnh bùng phát mà còn trực tiếp làm suy thoái nguồn giống

 

Hãy gọi chúng tôi để được tư vấn miễn phí
0913 542 332
phcuong39@gmail.com

DI SẢN LÀNG VIỆT

Assoc. Prof. Dr. PHAM HUNG CUONG
Head of Urban and Regional Planning Department
Address: 55 Giaiphong road, Hai Ba Trung Dist, Hanoi, Vietnam
Email: phcuong39@gmail.com/ cuongph@nuce.edu.vn
Mobile: +84 913542332