Làng Cựu (Hà Nội) - CẤU TRÚC LÀNG LÀNG CỰU

 

 

Cấu trúc làng hiện nay 
Hình thái tổng thể
 
Cấu trúc làng Cựu - cấu trúc điển hình của làng thuần nông đồng bằng Bắc Bộ
 
Hình thái tổng thể kiến trúc cảnh quan làng Cựu mang nét đặc trưng của làng truyền thống vùng đồng bằng Bắc Bộ, thể hiện qua cấu trúc tổng thể của làng, mạng lưới giao thông, các không gian công cộng, không gian ở.
Cấu trúc tổng thể của làng bao gồm 3 không gian chính. Không gian ngoài làng - được nhận diện thông qua hệ thống đồng ruộng. Không gian vùng biên - được xác định qua cổng làng và hệ thống ao làng. Không gian trong làng - là tổng hòa của không gian ở, không gian giao thông, và không gian cộng đồng.
Cấu trúc mạng lưới giao thông làng Cựu là cấu trúc hình xương cá, đặc trưng cấu trúc làng truyền thống vùng đồng bằng Bắc Bộ. Đường làng chính đóng vai trò trục xương sống kết nối tất cả các không gian trong làng; các công trình công cộng truyền thống nằm tại vị trí quan trọng về mặt hình thái hình học trên đường làng chính (đình làng ở đầu làng, giếng làng giữa làng, cổng làng ở cuối làng). Cảnh quan truyền thống đường làng chính và các ngõ xóm được duy trì với các bức tường thấp hai bên, thấp thoáng nhà chính (thường là nhà một tầng) và khuôn viên sân vườn phía trước, cửa nhà không mở trực tiếp ra đường làng chính. Đặc biệt vật liệu lát đá xanh và gạch đỏ vẫn được gìn giữ tạo nên cảnh quan riêng biệt của làng.
Không gian cộng đồng truyền thống bao gồm đình làng và giếng làng. Tổ hợp “đình làng, sân đình, cây cổ thụ, ao” và “giếng làng, cây cổ thụ, không gian công cộng trước giếng” vẫn được lưu giữ. Đình làng, giếng làng ngày nay là các không gian cộng đồng đa chức năng là nơi tụ tập ưa thích của dân làng hàng ngày.
Lối vào và trục giao thông chính:
Cấu trúc giao thông làng Cựu
 
Có 1 lối vào chính: Lối vào từ phía Tây, đi từ quốc lộ 1A, rẽ vào đường trục xã Vân Từ. 1 lối vào phụ ở phía Đông, kết nối với các thôn lân cận.
Đường làng chính chạy theo trục Đông Tây xuyên suốt làng với chiều rộng 4,8m, chiều dài 850m. Các đường ngõ có chiều rộng khoảng 2m, ô tô không vào được, các ngõ phía Bắc có chiều dài đồng đều khoảng 100m, các ngõ phía Nam có chiều dài từ 15m-130m.  14 ngõ nằm phía bắc trục đường làng chính, 10 ngõ nằm phía nam trục đường làng chính. 
Không gian Trung tâm xã, thôn:
Không gian cộng đồng được bố trí dọc theo trục đường làng chính. Đình làng được xây ở đầu làng; khu vực giếng nước nằm ở giữa làng, trung tâm hình học của làng. Khu vực giếng làng cũng là nơi họp chợ của dân làng vào đầu giờ sáng.
 
Vị trí và hình ảnh các không gian cộng đồng làng Cựu
 
Hình thái khu vực nhà ở
Hiện nay, tại làng Cựu có 200 nóc nhà, trong đó có 49 nhà cổ. Các ngôi nhà chủ yếu bám dọc trục đường làng chính, mật độ nhà thấp dần sang hai bên.
Bản đồ phân bố nhà làng Cựu
 
Đa số nhà ở trong làng Cựu cao 1 tầng (182 nhà, chiếm 91%). Khu vực đầu làng trong thời gian gần đây đã xuất hiện các công trình nhà ở mái bằng cao 2 tầng, được xây dựng trên phần đất ruộng trước đây. Số lượng các công trình nhà 2 tầng chiếm tỷ lệ rất nhỏ, toàn làng chỉ có 17 nhà cao 2 tầng, chiếm 8,5%.
Chiều cao công trình trong làng Cựu
 
Xét về niên đại của các công trình trong làng Cựu có thể chia làm 4 giai đoạn: nhà xây năm 1929 - 1945, 1946 - 1986, 1987 – 2000, và 2000-2012.
Nhà xây dựng trước cách mạng tháng Tám, giai đoạn 1929-1945 có 49 nhà chiếm tỷ lệ 24,6%, chủ yếu nằm phía Bắc của trục đường làng chính và nằm ở đầu làng. Đoạn nửa cuối làng, nhà cổ chủ yếu nằm giữa ngõ và cuối ngõ.
Nhà xây dựng giai đoạn 1946 - 1986 là 30 nhà với tỷ lệ 15,1%, chủ yếu bám theo trục chính của làng, nằm ở giữa làng và một phần đầu làng.
Nhà xây dựng giai đoạn 1987 - 2000 là 40 nhà với tỷ lệ 20,1%
Nhà mới xây dựng giai đoạn 2000 - 2012 là 80 nhà với tỷ lệ 40,2% , chủ yếu nằm cuối làng và trên trục đường chính dẫn vào làng.
Niên đại công trình trong làng Cựu
 
Không gian ở tại làng Cựu vẫn giữ nguyên các quan niệm xây dựng nhà truyền thống. Ngôi nhà chính quay về phía Nam, được bao xung quanh bởi khuôn viên sân vườn. Nhà chính và nhà phụ tách biệt. Cửa nhà không mở trực tiếp ra đường, việc tiếp cận nhà chính từ đường thông qua khoảng không gian đệm (có thể là sân, hiên, hoặc lối đi giữa nhà)
Sự biến đổi của cấu trúc làng (từ trước 1954 đến nay)
Việc tìm hiểu sự biến đổi của cấu trúc làng được dựa trên các bản đồ giai đoạn trước thu thập được và qua lời kể của người dân. Theo lời kể của người dân, là các cụ đã có tuổi (khoảng 80 tuổi- sinh từ năm 1940 trở về trước, còn nhớ một số dấu ấn lịch sử trong làng). Tổng hợp lại cho thấy cấu trúc làng Cựu gần như được giữ nguyên, khu vực phía Bắc là khu vực phát triển đầu tiên, khu vực phía Nam đường làng chính trước là khu vực bị ngập, đa phần phát triển trong những năm 1960. Khu vực cuối làng, gần cổng làng còn lại hiện nay cũng được phát triển sau, thường được xây dựng trong khoảng những năm 1980. Cổng làng chính phía Tây đã bị phá bỏ năm 1972 đề tạo điều kiện cho xe cơ giới tiếp cận vào làng. Phần nhà văn hóa trước kia là công trình trường học xây từ thời Pháp thuộc, tuy nhiên hiện nay không được sử dụng nhiều. Lũy tre làng đã bị phá bỏ hoàn toàn.
Nhận xét: Như vậy so với cấu trúc hiện nay, làng Cựu cơ bản ít thay đổi. Phần thay đổi lớn nhất là sự mở rộng quỹ đất làng để xây dựng nhà ở. Ranh giới đất ở mở rộng ra vùng biên nên Lũy tre làng không còn. Cổng làng chính, lũy Tre là 2 thành tố truyền thống không còn.
Lịch sử biến đổi hình thái làng Cựu được nhận diện theo 2 cách:
Trước năm 2000: Do sự thiếu vắng các bản đồ ghi nhận lại hiện trạng làng Cựu nên lich sử biến đổi hình thái làng Cựu trước năm 2000 được giả thuyết dựa trên quan sát và phân tích chuyên gia về hình thái kiến trúc và cấu trúc khu vực, dựa trên các thông tin phi chính thức được cung cấp bởi người dân địa phương trong quá trình phỏng vấn
Sau năm 2000: Lịch sử biến đổi hình thái làng Cựu được nhận diện thông qua hệ thống không ảnh năm 2012 và năm 2018
 
Bản đồ không ảnh làng Cựu năm 2012
 
 
Bản đồ không ảnh làng Cựu năm 2018
 
Hãy gọi chúng tôi để được tư vấn miễn phí
0913 542 332
phcuong39@gmail.com

DI SẢN LÀNG VIỆT

Assoc. Prof. Dr. PHAM HUNG CUONG
Head of Urban and Regional Planning Department
Address: 55 Giaiphong road, Hai Ba Trung Dist, Hanoi, Vietnam
Email: phcuong39@gmail.com/ cuongph@nuce.edu.vn
Mobile: +84 913542332