Làng Nha Xá (Hà Nam) - GIỚI THIỆU CHUNG

 
 
Vị trí
Nha Xá là 1 trong 5 thôn thuộc xã Mộc Nam, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam. Xã Mộc Nam nằm ở phía Bắc trung tâm huyện Duy Tiên. Vị trí địa lý cụ thể như sau:
- Phía Bắc giáp xã Mộc Bắc
- Phía Nam giáp xã Chuyên Ngoại.
- Phía Đông giáp Thành phố Hưng Yên.
- Phía Tây giáp xã Châu Giang.
Xã Mộc Nam nằm cách thị trấn Hoà Mạc về phía Đông Bắc khoảng 8 km, cách thành phố Phủ Lý hơn 20km, cách thành phố Hưng Yên 1km, cách trung tâm thủ đô Hà Nội 60km. Bên cạnh đó xã có đường Quốc lộ 38 nối từ Quốc lộ 1A chạy qua phía Nam địa bàn xã sang thành phố Hưng Yên và một tuyến đường đê sông Hồng dọc qua xã, có sông Hồng chạy qua phía Đông xã dài khoảng 2 km. Do đó đã tạo điều kiện cho việc giao lưu và phát triển kinh tế, xã hội của xã trên nhiều mặt.
 
Lịch sử phát triển
Khoảng thời gian ra đời: Có từ trước thế kỷ 13 (Theo Thần tích làng Nha Xá thờ Thành hoàng Trần Khánh Dư, năm 1280 Trần Khánh Dư dẫn quân đánh giặc đã qua làng Nha Xá)
Cuối thể kỷ 13 (khoảng năm 1280) Trần Khánh Dư dẫn quân đánh giặc đã qua làng Nha Xá, ông yêu thích con người và cảnh vật vùng đất này. Sau cuộc kháng chiến chống giặc Nguyên thắng lợi, Trần Khánh Dư đã về Nha Xá dựng chùa và tu hành ở đây. Ông đã truyền dạy người dân địa phương nghề ươm tơ, dệt lụa và nghề ươm cá bột. Từ đó có câu ca truyền miệng “Lụa Nha Xá, cá sông Lảnh”. 
Vào thế kỷ 17-18 nghề dệt lụa Nha Xá đã phát triển mạnh, có tiếng trong và ngoài nước. Theo tài liệu của công ty Đông Ấn – Hà Lan, từ năm 1644 đã có mua tơ tằm từ làng Nha Xá. 
Đến đầu thế kỷ 20 nghề dệt lụa tơ tằm phát triển cực thịnh, nghệ nhân làng nghề đã tiến hành cải tạo máy dệt mới, tang năng xuất lao động. Sản xuất phát triển, sản phẩm lụa Nha Xá đã có mặt ở nhiều nơi như Hà Nội, Sài Gòn và cả ở nước ngoài
Nhờ có nghề dệt lụa phát triển, kinh tế dân làng thịnh vượng. Làng đã xây đình thờ Trần Khánh Dư (do KTS Tạ Mỹ Duật thiết kế xây dựng) và nhiều gia đình trong làng thuê các kiến trúc sư Pháp, Việt thiết kế biệt thự. 
Trước năm 1945, dân cư trong làng rất đông đúc, có đến 400-500 hộ. Do nạn đói năm 1945, một bộ phận dân cư đã lưu tán. Đến năm 1954, nhiều giáo dân trong làng đã di cư vào miền Nam. 
Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, nghề dệt lụa bị mai một, chỉ còn một số ít gia đình tiếp tục sản xuất với sản lượng nhỏ. Hòa bình lập lại, nghề dệt dần được khôi phục. Ngày 2/9/1959, Nha Xá chính thức thành lập hợp tác xã dệt thủ công gồm 120 khung dệt. 
Năm 1986, chuyển sang kinh tế thị trường, người dệt phải tự bươn chải và gặp không ít khó khăn từ tìm kiếm nguyên liệu đầu vào, trang bị máy móc, cũng như tìm thị trường tiêu thụ, nhưng dân làng vẫn cố giữ nghề. Năm 1993, làng dệt đầu tư hơn 200 triệu đồng xây dựng lưới điện đến từng nhà. Có điện, làng dệt càng nhộn nhịp hơn, góp phần giải phóng sức lao động cơ bắp cho mọi người, tăng năng suất lên gấp đôi và mở rộng khổ vải, lụa từ 0,3-0,8 mét lên 1-1,2 mét.
Hiện nay, hợp tác xã Nha Xá có 500 xã viên, trong đó 90% hộ dân tham gia dệt, với trên 350 lao động chính và 200 máy dệt. 
Làng dệt Nha Xá đang từng bước hiện đại hóa các khâu sản xuất, bỏ dần nếp sản xuất thủ công. Các gia đình trước đây làm đủ các công đoạn, nay đã chuyển sang chuyên môn hóa. Hộ dệt chỉ có dệt, hộ nhuộm thì chuyên nhuộm. Chính vì vậy mà chất lượng sản phẩm được nâng cao, sản lượng lớn hơn. Nhiều mặt hàng mới ra đời như hàng đũi, tơ se, hàng lụa hoa... chất lượng, mẫu mã sản phẩm tiếp tục được nâng cao.
 
Cơ cấu làng, xã, thôn
Xã Mộc Nam có các thôn: Nha xá, Đô quan, Yên lạc, Yên ninh, Lảnh trì. Các thôn này đều là các làng truyền thống. Tổng diện tích đất tự nhiên toàn xã là 549,89 ha với 1.246 hộ và 4.072 nhân khẩu.
 

 

Hãy gọi chúng tôi để được tư vấn miễn phí
0913 542 332
phcuong39@gmail.com

DI SẢN LÀNG VIỆT

Assoc. Prof. Dr. PHAM HUNG CUONG
Head of Urban and Regional Planning Department
Address: 55 Giaiphong road, Hai Ba Trung Dist, Hanoi, Vietnam
Email: phcuong39@gmail.com/ cuongph@nuce.edu.vn
Mobile: +84 913542332