Làng Ninh Vân (Ninh Bình) - KHÔNG GIAN CẢNH QUAN

 

 

Đường làng, ngõ xóm: 

Hiện nay hệ thống đường làng và ngõ ở làng Ninh Vân đều đã được bê tông hoá. Tuyến đường làng trung tâm nối từ Tỉnh lộ quốc lộ 491 vào được lát bê tông và có thể gặp tình trạng tắc đường trong giờ cao điểm do lưu lượng người và phương tiện giao thông quá nhiều. Mặt cắt đường trung tâm làng chỉ rộng khoảng 5,5m lòng đường và lề đường khoảng 2,0m – 3,0m nhưng hầu hết bị lấn chiếm cho việc tập kết vật liệu và thành phẩm nghề đá thủ công mỹ nghệ. 

 

Đường trung tâm làng và đường liên thôn tại làng Ninh Vân 

Kiến trúc cảnh quan của tuyến đường trung tâm khá lộn xộn giữa các loại hình nhà ở kết hợp với cơ sở sản xuất nghề, các cửa hàng buôn bán và dịch vụ nhỏ lẻ với nhiều kiểu nhà và phong cách kiến trúc. Đa phần là phong cách kiến trúc nhà ở 2 – 3 tầng. Hầu như nhà nào mặt đường cũng sử dụng mặt tiền làm cơ sở sản xuất đá mỹ nghệ, cửa hàng buôn bán hoặc dịch vụ phục vụ địa phương như tạp hóa, sửa chữa nhỏ, nội thất… các tuyến đường đa phần đều không có một bóng cây xanh bóng mát nên bộ mặt kiến trúc cảnh quan tương đối khô khan và tạo cảm giác nóng nực và bức bí cho người đi đường. Không gian cảnh quan này càng trở nên bức bí bởi không gian tập kết vật liêu và thành phẩm nghề đã mỹ nghệ một cách hết sức tự do ven đường.

 

Đường làng nghề và đường ngõ xóm xã Ninh Vân 

 

Các ngõ xóm dẫn vào các thôn cũng khá nhỏ với chiều rộng 2,0 – 2,4m, đặc biệt so với nhu cầu đi lại bằng xe cơ giới hiện đại ngày nay. Các con ngõ hầu như được đổ bê tông kiên cố nhưng hầu như không có rãnh thu nước thải và nước mưa. Các bức tường nhà hai bên phần lớn là tường gạch quét vôi theo phong cách mới. Mật độ xây dựng rất cao ở trong làng và không có nhiều cây xanh nên cảm giác đi lại trong đường làng ngõ xóm không được mát mẻ. Dọc các đường làng ngõ xóm có một số công trình tôn giáo tín ngưỡng như đình, chùa, và một số miếu nhỏ. 

Các cảnh quan nông nghiệp đặc trưng 

Tính riêng 6 tháng đầu năm 2019, tỷ trọng giữa nông nghiệp và tiểu thủ công nghiệp ở làng Ninh Vân vẫn chiếm đa số (trên 83,9%) Giá trị sản xuất nông nghiệp chiếm tỷ trọng 9,4%; sản xuất đá vật liệu xây dựng và chế tác đá mỹ nghệ chiếm 74,5%; ngành thương mại và dịch vụ chiếm tỷ trọng 16,1%. Không gian sản xuất nông nghiệp tại Ninh Vân có vị trí tại ven làng. Kết hợp cùng với địa hình núi đá tạo nên những cảnh sắc thiên nhiên khá hấp dẫn, tạo sự tương phản rất lớn với cảnh quan đặc trưng của không gian sản xuất đá mỹ nghệ truyền thống của làng Ninh Vân.

 

Cảnh quan nông nghiệp đặc trưng

 

Với đặc trưng nghề đá không chỉ chế tác các sản phẩm thủ công mỹ nghệ, làng Ninh Vân còn có các hoạt động sản xuất đá  VLXD và xi măng, đây cũng là hai hoạt động chiếm ỷ trọng lớn trong tổng thu nhập của người dân xã Ninh Vân. Tuy nhiên, đây cũng chính là nguyên nhân tạo ra những tác động tiêu cức và làm giảm đi đáng kể chất lượng không gian kiến trúc cảnh quan vùng nông nghiệp của Ninh Vân. Quá trình khai thác đá và nghiền xi măng đã hình thành một loại hình cảnh quan “nham nhở” trên nền những cánh đồng lúa xanh mướt.

Can thiệp thô bạo của quá trình sản xuất đá VLXD và sản xuất xi măng tới cảnh quan nông nghiệp đặc trưng của Ninh Vân 

Cây xanh đặc trưng

Hiện nay ở làng Ninh Vân có mật độ cây xanh rất thấp do mật độ cư trú tăng nhanh và không gian dành cho hoạt động chế tác đá mỹ nghệ, đặc biệt tại tuyến đường trung tâm xuyên qua làng rất thiếu cây xanh. Cây xanh đang phân bố rải rác và không đồng đều tại một số điểm như di tích lịch sử (đình, chùa, đền, miếu, quán, giếng làng…). Tại các điểm di tích lâu đời đó, có một số cây xanh lâu năm có giá trị thẩm mỹ và bóng mát cao như Đa búp đỏ, Sấu, Bàng, Nhãn, Xà cừ, Thị, Muỗm… thường được trồng trong các khu vực chùa, miếu, giếng làng… Một số cây có tầm thấp hơn, có giá trị đại trà được trồng ở nhiều khu vực dân cư như cây Trứng cá, Dâu da xoan…

 

 

Một số cây xanh đặc trưng ở làng Ninh Vân 

 

Hệ sinh thái, cảnh quan sinh thái

Theo lời người cao tuổi ở làng, trước đây làng Ninh Vân có hệ sinh thái tự nhiên với hệ thống mặt nước, cây xanh và động vật hoang dã phong phú do mật độ cư trú của người dân còn ít và chưa có đô thị hóa ảnh hưởng. Trong mấy chục năm gần đây, do chính sách mở rộng quy mô sản xuất và phát triển thương mại, hệ sinh thái cảnh quan của làng Ninh Vân đã và đang biến đổi rõ rệt với mật độ cây xanh và mặt nước bị suy giảm nghiêm trọng về số lượng và chất lượng. Làng Ninh có tiếp cận thuận lợi từ quốc lộ 1A và tỉnh lộ 491 nên có điều kiện cho việc phát triển thương mại và dịch vụ. Tốc độ, mật độ xây dựng và cư trú của người dân gia tăng nhanh chóng và vì vậy lấn chiếm diện tích lớn của hệ sinh thái cảnh quan tự nhiên và so vậy cũng làm giảm chất lượng môi trường sống của làng Ninh Vân đi đáng kể.  

 

Sử dụng vật liệu, phương thức xây dựng truyền thống: Nhà tre, đá ong, đá xây, gạch đất.... 

Qua khảo sát cho thấy hiện nay làng Ninh Vân không còn các nhà có sử dụng phương thức và vật liệu xây dựng truyền thống như tre, nhà đất mà chỉ còn một số căn nhà lâu năm (trên 70 năm) làm từ đá, lợp ngói, mái ngói và xây tường gạch.

 

Một ngôi nhà cổ bằng đá tại làng Ninh Vân

 

 

Hãy gọi chúng tôi để được tư vấn miễn phí
0913 542 332
phcuong39@gmail.com

DI SẢN LÀNG VIỆT

Assoc. Prof. Dr. PHAM HUNG CUONG
Head of Urban and Regional Planning Department
Address: 55 Giaiphong road, Hai Ba Trung Dist, Hanoi, Vietnam
Email: phcuong39@gmail.com/ cuongph@nuce.edu.vn
Mobile: +84 913542332