Làng Ước Lễ (Hà Nội) - CẤU TRÚC LÀNG

 

 

Sơ đồ cấu trúc làng và vị trí các công trình di sản khảo sát

Hình thái tổng thể

Không gian kiến trúc cảnh quan làng Ước Lễ mang nét đặc trưng của làng truyền thống vùng đồng bằng Bắc Bộ. Cấu trúc làng bao gồm 3 không gian chính:

- Không gian ngoài làng: được nhận diện thông qua hệ thống đồng ruộng

- Không gian vùng biên: được xác định qua cổng làng và hệ thống ao làng

- Không gian trong làng: là tổng hòa của không gian ở, không gian giao thông, và không gian cộng đồng, không gian tôn giáo tín ngưỡng

Không gian giao thông: Cấu trúc mạng lưới giao thông làng Ước lễ là cấu trúc hình xương cá, đặc trưng cấu trúc làng truyền thống vùng đồng bằng Bắc Bộ. Đường làng chính đóng vai trò là trục xương sống kết nối tất cả các không gian trong làng, các công trình công cộng truyền thống thường nằm tại đầu làng.  Cảnh quan đường làng chính và các ngõ xóm được lưu giữ với hình ảnh các bức tường thấp hai bên, thấp thoáng nhà chính (thường là nhà một tầng) và khuôn viên sân vườn phía trước.

Cấu trúc tổng thể của làng bao gồm 3 không gian chính. Không gian ngoài làng - được nhận diện thông qua hệ thống đồng ruộng. Không gian vùng biên - được xác định qua cổng làng và hệ thống ao làng. Không gian trong làng - là tổng hòa của không gian ở, không gian giao thông, và không gian cộng đồng.

Cấu trúc làng Ước Lễ - cấu trúc điển hình của làng thuần nông đồng bằng Bắc Bộ

Không gian công cộng truyền thống bao gồm đình làng và chợ làng. Tổ hợp công trình đình làng kết hợp với cây cổ thụ và không gian mương nước phía trước đóng vai trò như minh đường vẫn được lưu giữ. Khu vực mặt nước phía trước vừa thể hiện quan niệm sống hài hòa với thiên nhiên, tạo vi khí hậu, vừa là yếu tố phong thủy cho các công trình

Lối vào và trục giao thông chính

Hệ thống giao thông trong khu vực làng: hệ thống đường xương cá với trục chính là con đường trung tâm làng nối 2 cổng. Đường chính trong làng rộng 5m, các ngõ rộng khoảng 1,5m – 2,5 m. Về mặt vật liệu, tại khu vực đầu làng và khoảng 3 ngõ vẫn còn giữ nguyên lớp gạch cổ tử thời xưa.

 

 Cấu trúc giao thông làng Ước Lễ

 

Trục đường chính của làng Ước Lễ chạy theo hướng Đông Nam tạo trục dẫn huóng gió mát cho cả làng

 

Không gian Trung tâm xã, thôn

Các công trình công cộng và công trình tín ngưỡng ở Ước Lễ được xây dựng ở đầu và cuối làng. Khu vực đầu làng là đình làng; đối diện là chợ; Làng có 3 ngôi chùa: chùa Sùng Phúc hay còn gọi là chùa Mới nằm phía Đông Nam đầu làng, và chùa Hậu nằm ở cuối làng; Chùa Sổ ở ngoài làng, nằm ở phía Nam. Hệ thống 6 giếng làng nằm rải rác quanh làng, trong đó có 5 giếng thuộc khuôn viên các công trình tôn giáo, 1 giếng nằm giữa làng. Trong làng còn có nhà thờ Ước Lễ nằm ở phía đầu làng. Phía cuối làng là nơi tập trung các công trình công cộng: trường cấp 1, nhà văn hóa, CLB thể thao. Tuy nhiên công trình trường học đã xuống cấp và bị bỏ hoang. Ngoài ra còn có đài tượng niệm nghĩa trang liệt sĩ đặt ở cuối làng. 

 

Vị trí các công trình công cộng và tín ngưỡng làng Ước Lễ

 

Về khía cạnh cảnh quan văn hóa, khu vực nổi bật là trục cảnh quan nối liền các công trình công cộng truyền thống của 2 làng Ước Lễ và Phúc Thụy bao gồm đình, chợ, cổng làng Ước Lễ, đình, chùa, nhà thờ thôn Phúc Thụy, với hệ thống mặt nước liên hoàn bao gồm kênh dẫn nước, ao tự nhiên, ao bán nguyệt, hồ vuông tạo nên trục cảnh quan độc đáo.

 

Hình thái khu vực nhà ở

Hiện nay, tại làng Ước Lễ có 518 nóc nhà, trong đó có tỉ lệ nhà cổ chiếm tỉ lệ cao. Các công trình nhà ở phân bố tương đối đồng đều.

Bản đồ phân bố nhà làng Ước Lễ

Đa số nhà ở làng Ước Lễ là nhà 1 tầng truyền thống mái ngói (85%). Khuôn viên nhà truyền thống gồm nhà chính, các công trình phụ trợ liền kề, sân phơi, vườn. Trong những năm gần đây có các công trình mới xuất hiện: nhà 1 tầng mái bằng (31 nhà chiếm 6%); nhà 2 tầng chiếm 8% và số lượng nhà 3 tầng rất ít, chỉ 11 nhà tương đương 1%.

Do đặc điểm kinh tế xã hội, phần lớn dân làng làm nghề ở các địa phương khác nên hiện nay nhiều nhà tại Ước Lễ bỏ hoang, không có người ở.

 Bản đồ phân bố nhà 1 tầng mái ngói

Khu vực ngoài làng và vùng biên

Làng Ước Lễ được bao bọc xung quanh bởi hệ thống đồng ruộng. Cảnh quan đồng ruộng là cảnh quan tiêu biểu; cánh đồng xanh mướt khi lúa non, vàng ươm vào mùa gặt, thấp thoáng người trên cánh đồng, là những hình ảnh rất quen thuộc, làm nổi bật nên khung cảnh yên bình của ngôi làng. Về mặt chức năng, ruộng vẫn là nơi đảm bảo cho sự tồn tại của làng Ước Lễ với việc cung cấp thực phẩm và tạo công ăn việc làm cho người dân

Nghĩa trang ngoài làng vẫn tồn tại với việc xây dựng mồ mả theo thuật phong thủy; các quán trên đồng ruộng đã không còn.

 

Cảnh quan đồng ruộng bao quanh làng Ước Lễ

Sự biến đổi của cấu trúc làng (từ trước 1954 đến nay)

Cấu trúc làng hầu như không có sự thay đổi trong khoảng từ 1945 đến nay với trục đường chính chạy theo hướng Đông Nam – Tây Bắc.

Biến đổi không gian làng Ước Lễ (Nguồn: đề tài POP2018)

Có thể thấy diện tích ở của làng Ước Lễ phát triển mở rộng về phía ven làng, đặc biệt phát triển diện tích ở mới theo tuyến đường kết nối trung chính của làng và đường phát triển phía Nam.  

Hãy gọi chúng tôi để được tư vấn miễn phí
0913 542 332
phcuong39@gmail.com

DI SẢN LÀNG VIỆT

Assoc. Prof. Dr. PHAM HUNG CUONG
Head of Urban and Regional Planning Department
Address: 55 Giaiphong road, Hai Ba Trung Dist, Hanoi, Vietnam
Email: phcuong39@gmail.com/ cuongph@nuce.edu.vn
Mobile: +84 913542332