Làng Ước Lễ (Hà Nội) - DI SẢN PHI VẬT THỂ

 

 

Vật liệu xây dựng truyền thống trong làng Ước Lễ

Vật liệu xây dựng phổ biến trong các công trình trong làng Ước Lễ là gạch chỉ nung đỏ, là vật liệu truyền thống trong các làng quê Việt Nam. Vật liệu này thường được sử dụng xây tường công trình. Còn có thể thấy vật liệu gạch đỏ ở đoạn đường cổ trước cửa đình.

Trong các công trình tín ngưỡng, các công trình nhà cổ còn sử dụng vật liệu gỗ trong cấu trúc đỡ mái.

Hệ sinh thái làng

Làng Ước Lễ vẫn giữ được hệ sinh thái làng truyền thống với hệ thống đất xanh nông nghiệp, ao làng xung quanh, đảm bảo tiêu thoát nước trong làng. Đặc biệt làng có hào nước chạy trước khu vực cổng làng vừa có giá trị tiêu thoát nước vừa mang lại giá trị cảnh quan. Môi trường cơ bản trong sạch, không bị ô nhiễm.

Tuy nhiên chu trình vườn – ao – chuồng (VAC) trong quy mô hệ gia đình không còn nhiều trong làng do phần lớn lao động chính của làng đi làm ăn xa, không thực hiện chăn nuôi trồng trọt tại làng. 

 

CÁC DI SẢN PHI VẬT THỂ TIÊU BIỂU

Nghề truyền thống 

Ước Lễ nổi tiếng với nghề làm giò chả. Nghề làm giò chả ở làng Ước Lễ có cách đây gần 500 năm. Theo truyền miệng, thời nhà Mạc (1527 - 1592) có một cung tần trong triều đình vốn là người làng Ước Lễ  dạy cho dân làng nghề giò chả. Từ đó cha truyền con nối, nghề giò chả trở thành nghề truyền thống của làng Ước Lễ. Còn theo nghệ nhân giò chả Nguyễn Đức Bình“Ước Lễ không có tổ nghề nên sự tích về nghề không có. Mọi người chỉ biết nghề giò chả có từ rất lâu rồi và người làng truyền tai người này người kia dìu dắt nhau qua lúc khó khăn, bảo nhau kiếm sống. Đặc thù làng nghề là anh em, họ hàng nhìn nhau vài lần là biết làm, không phải học hành nhiều”.

 

 

Thời phong kiến, giò chả được coi là món ăn cao quý, được sử dụng trong cung đình. Đến thời bao cấp, món ăn này lại càng trở nên xa xỉ và chỉ được sản xuất theo tập thể, không được làm tư nhân. 

Do đặc thù giò chả cần thị trường tiêu thụ ở những thành phố lớn, nên người dân làng Ước Lễ đi khắp nơi làm ăn. Hiện nay, trong làng chỉ còn một số ít người làm giò chả theo quy mô nhỏ. Phần lớn người làng Ước Lễ đi khắp nơi để làm giò chả.

Sản phẩm giò chả của làng Ước Lễ có mặt ở khắp các địa phương trên cả nước thông qua các xưởng sản xuất tư nhân nhỏ lẻ cũng như công ty sản xuất có quy mô lớn. 

Sản phẩm của Ước Lễ đã được ghi nhận, năm 2003 nghệ nhân Nguyễn Văn Bình đã làm ra cây chả quế lớn nhất Việt Nam nặng khoảng 2 tạ.

 

 

Ống làm ra cây chả quế kỷ lục Việt Nam ở làng Ước Lễ

 

Sản phẩm Ước Lễ cũng đã đạt kỷ lục Guiness với chiếc bánh chưng dân tộc: Chiếc bánh này nặng 1,4 tấn do 50 nghệ nhân làng Ước Lễ làm ra từ 330 kg gạo nếp, 100 kg đậu xanh và 100 kg thịt lợn, được thực hiện nhân Tết Nguyên đán Nhâm Ngọ 2002. Chiếc bánh chưng được gói bằng 1.500 chiếc lá dong và nấu trong một chiếc nồi thép cao trên 2 m trong hơn 3 ngày đêm.

Nghề làm giò chả Ước Lễ đã có thương hiệu và có chỗ đứng trong thị trường ẩm thực trong nước cũng như có được niềm tin vào giá trị sản phẩm trong lòng người tiêu dùng. Đây là tiềm năng lớn trong phát triển sản phẩm làng nghề Ước Lễ.

Bên cạnh đó sản phẩm giò chả Ước Lễ cũng mang lại thu nhập tốt cho người dân so với nguồn thu từ canh tác nông nghiệp, nhờ đó nghề có khả năng thu hút người dân tham gia vào quá trình sản xuất, duy trì nghề làm giò chả trong làng.

 

Lễ hội

- Lễ hội làng:

Ngày hội làng chính của Ước Lễ là 12/8 âm lịch.

Theo lịch sử, Thành hoàng làng của làng Ước Lễ là Tể tướng Lữ Gia, anh hùng chống quân Nam Hán với sự tích khi ngài chống quân Nam Hán đã bị chém đầu vẫn phi ngựa chạy về đến trước cổng làng Ước Lễ thì hóa. Tể tướng Lữ gia hy sinh ngày 12/9 âm lịch năm Canh ngọ (111 TCN). Hiện có trên 70 làng tôn Ngài là Đức Thành Hoàng làng (theo Tóm tắt lịch sử Việt Nam).

Trước kia làng Ước Lễ tổ chức lễ hội làng, làm lễ giỗ Thánh vào ngày 12/9 nhưng sau đó dể phù hợp với việc thu hoạch vụ mùa của địa phương, dân làng đã quyết định tổ chức Lễ hội Việc làng giỗ Thánh sớm hơn, vào ngày 12/8 âm lịch. Ngày này các hộ trong làng lại góp tiền góp sức làm cỗ ở Đình và cùng nhau quây quần ở Đình. Đây là hội Việc làng, là lúc mọi công việc của làng được bàn bạc với mọi người.

- Lễ hội khác:

Dân làng Ước Lễ có ngày lễ hội lớn trong năm là Rằm tháng giêng. Cứ vào ngày Rằm tháng Giêng hàng năm, trong khi người dân khắp mọi miền nô nức lễ chùa thì làng giò chả Ước Lễ lại rộn ràng ăn Tết trở lại. Đặc biệt, ở làng Ước Lễ có một tục lệ “bất thành văn” là những người con xa quê hương dù ở mọi miền đất nước và có bận trăm công ngàn việc cũng sắp xếp về sum họp cùng gia đình, bà con dân làng. Theo nghi lễ của làng, sau khi làm lễ cúng gia tiên xong, người dân làng Ước Lễ súng sính quần áo lên chùa dự hội, xin lộc hoặc đến các gia đình hàng xóm để gặp mặt nhau và chúc Tết cho nhau những điều tốt đẹp nhất.

“Tục lệ ăn “Tết bù” đã có ở Ước Lễ từ nhiều đời nay là do làng có nghề làm giò chả. Bởi thế, khi cả nước tưng bừng đón Tết dân tộc thì người dân làng Ước Lễ bước vào thời điểm bận nhất của nghề, không có thời gian mua sắm hay chúc nhau ngày Tết. Khi hết Tết Nguyên đán, nhịp sống trở lại bình thường, dân làng Ước Lễ mới chính thức đón Tết “bù” hay dân làng vẫn gọi vui với nhau là ăn Tết lại”.

 

Tổ chức xã hội - Hội đồng hương Ước Lễ

Tuy người làng Ước Lễ hiện nay phần lớn đi làm ở xa, có mặt ở nhiều tỉnh thành nhưng vẫn có sự gắn kết chặt chẽ giữa dân làng và hơn thế là việc đóng góp vào các công việc chung của làng được bà con ủng hộ nhiệt tình thông qua Hội đồng hương Ước Lễ.

Hội đồng hương Ước Lễ được thành lập từ năm 1947, trước kia gọi là Ước Lễ Đồng hương Tiến ích Hội là hội đồng hương ra đời rất sớm và hiến có tại Hà Nội cũng như cả nước. Hội không chỉ có tổ chức giúp đỡ nhau làm ăn kinh tế phát đạt mà còn có tinh thân tương thân tương ái giúp đỡ các gia đình neo đơn khó khăn, lo các đám hiếu hỉ và thường xuyên thăm hỏi, động viên lẫn nhau. Ngoài ra Hội còn là tổ chức liên hệ, kêu gọi những người con Ước Lễ đóng góp xây dựng quê hương, xây dựng, cải tạo công trình ở làng.

Việc đóng góp cho việc chung của làng được ghi nhận cụ thể, thông qua các bảng ghi nhận công đức, đóng góp cho việc chung của người dân được ghi ở các tường dọc ngõ trong làng, bảng công đức trong chùa,...

Có thể kể tên các công trình hội đồng hương Ước Lễ đã kêu gọi bà con phát tâm công đức xây dựng quê hương như: Công trình xây dựng bằng đá tường hoa bao sân đình, bình phong và cổng đình; Tu sửa trường học cổ của thôn (được xây năm 1927),...

Hãy gọi chúng tôi để được tư vấn miễn phí
0913 542 332
phcuong39@gmail.com

DI SẢN LÀNG VIỆT

Assoc. Prof. Dr. PHAM HUNG CUONG
Head of Urban and Regional Planning Department
Address: 55 Giaiphong road, Hai Ba Trung Dist, Hanoi, Vietnam
Email: phcuong39@gmail.com/ cuongph@nuce.edu.vn
Mobile: +84 913542332