Làng Ninh Hải (Ninh Bình) - HIỆN TRẠNG HOẠT ĐỘNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG

 

 

Lịch sử phát triển nghề truyền thống

Không biết làng nghề thêu đã có từ bao giờ, nhưng theo người dân thì nghề thêu đã xuất hiện ở Văn Lâm cách đây hàng nghìn năm. Tương truyền lại rằng dưới thời Trần, nhà vua đã đóng quân ở vùng này và chính Hoàng hậu Trần Thị Dung là người đã mở lớp thêu ren dạy cho nhân dân trong vùng, từ đó nghề được lưu truyền và ngày càng phát triển.

Hiện trạng dân cư, lao động tham gia

Văn Lâm là một thôn của xã Ninh Hải với 1.000 hộ và 3.000 nhân khẩu, hiện Văn Lâm có tới 100% số hộ và nhân khẩu làm nghề thêu. Từ các cháu nhỏ 7- 8 tuổi, đến các cụ già 70 - 80 tuổi đều có thể cầm kim thêu được. Tuy nhiên, người dân nơi đây ngoài làm nghề thêu còn sản xuất nông nghiệp và làm dịch vụ phục vụ khách du lịch.. 

Hiện trạng sản xuất, mô hình sản xuất

Theo khảo sát ở Văn Lâm tồn tại các loại hình sản xuất sau:

Sản xuất đơn lẻ theo hộ gia đình: Họ làm ra sản phẩm đem bán cho khách du lịch hoặc mở kiốt bày bán.

Sản xuất quy mô doanh nghiệp: Đối với các doanh nghiệp, sản phẩm chủ yếu xuất khẩu thông qua các hợp đồng ký kết với các đối tác nước ngoài. Các doanh nghiệp không chỉ mở xưởng sản xuất tại địa phương mà còn thông qua các hình thức hợp tác: gia công, tổ chức nhiều điểm sản xuất ở các địa phương trong và ngoài huyện. Hướng đi này không chỉ nhằm đảm bảo tiến độ, thời gian, số lượng hàng cho khách mà còn giải quyết việc làm cho nhân dân các địa phương trong thời điểm nông nhàn

Hiện nay, làng nghề Thêu Văn Lâm có 9 doanh nghiệp, hàng chục tổ hợp sản xuất và trên 700 hộ gia đình làm nghề thêu. Nguồn lao động tham gia chủ yếu là phụ nữ.

Hình thức các công ty hay các doanh nghiệp kinh doanh hàng thêu ren mới xuất hiện ở Văn Lâm. Một số doanh nghiệp lớn ở Văn Lâm là: Công ty TNHH Thêu ren Mặt Trời Xanh; Tam Cốc, Mỹ Hương, Minh Trang, An Lộc… Hiện nay du khách đến tham quan tại các xưởng thêu của các doanh nghiệp lớn trong làng là chính, việc tìm hiểu và tham quan tại các hộ gia đình chưa phổ biến.

Các loại sản phẩm truyền thống

Sản phẩm thêu ren ở Văn Lâm phong phú và đa dạng, có tới hàng nghìn mẫu mã các loại như ga trải giường, mặt gối, bộ khăn ăn, rèm cửa, áo, ki-mô-nô, khăn tay, túi xách, tranh... Trong đó độc đáo nhất phải kể đến sản phẩm tranh thêu, chủ yếu là tranh về phong cảnh, quê hương, đất nước.

Quy trình sản xuất

Quá trình sản xuất một sản phẩm thêu của làng trải qua nhiều công đoạn, đòi hỏi sự khéo léo, lành nghề của người thêu. Cơ bản trải qua các công đoạn chính:

Bước 1: Chuẩn bị nguyên liệu vải thêu, chỉ thêu

Bước 2: Vẽ mấu thêu, hoặc dùng đèn rọi bên dưới, sau đó tô theo mẫu.

Bước 3: Đặt mảnh vải vào khung thêu để miếng vải được căng, giúp việc thêu dễ dàng.

Bước 4: Thêu

Bước 5: Giặt để tẩy phần bút vẽ hoa văn mẫu ban đầu

Không gian hoạt động nghề

Các nghệ nhân thêu hầu hết tập trung thêu trong các xưởng của các doanh nghiệp. Nghề thêu giải quyết được việc làm cho người dân địa phương trong thời điểm nông nhàn.

 

Xưởng thêu ren ở thôn Văn Lâm

Kinh tế: Sản lượng, thị trường, thu nhập, hiệu quả

Sản lượng

Trong năm 2007, nhiều doanh nghiệp thêu ăn nên làm ra, đạt doanh thu cao như: Doanh nghiệp Pataco đạt trên 3 tỷ đồng… Với các gia đình làm hàng đơn lẻ, thu từ nghề thêu cũng đạt khoảng 20.000 đồng/ người/ ngày… Tổng giá trị từ nghề thêu trong năm qua của thôn ước đạt trên 10 tỷ đồng. 

Thị trường

Theo báo cáo kinh tế - xã hội của xã Ninh Hải, thị trường tiêu thụ sản phẩm thêu là  khách du lịch. Nhưng chủ yếu xuất khẩu thông qua các hợp đồng ký kết với các đối tác nước ngoài như Nhật Bản, Hàn Quốc, Pháp, Đức, Italia, Anh, Mỹ...

Thu nhập người lao động và hiệu quả sản xuất

Theo thống kê của Sở Công thương, năm 2011 ở Văn Lâm có 548 trên tổng số 996 hộ gia đình tham gia sản xuất thêu ren, trong đó có 8 doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh xuất nhập khẩu các mặt hàng thêu, thêu pha rua, ren và hàng thêu đính cườm. Năm 2017, còn 200/1.013 hộ gia đình sản xuất thêu ren (chiếm 19%), với 200/2.500 lao động (chiếm 8%), thu nhập bình quân 3.500.000 đồng/người/tháng..

TIỀM NĂNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH TỪ VĂN HÓA NGHỀ TRUYỀN THỐNG

Tiềm năng về du lịch trải nghiệm quy trình, cộng đồng sản xuất:

Nằm ngay khu du lịch nổi tiếng với hàng vạn lượt khách đến tham quan . Người dân Văn Lâm phát triển nghề thêu kết hợp với phục vụ du lịch ngay trên quê hương mình, Văn Lâm có thể phát triển thành một làng nghề du lịch, tạo ra một loại hình du lịch làng nghề lý tưởng với các khu sản xuất, bán hàng có quy mô lớn. Bên cạnh đó, việc tổ chức các ngày giỗ tổ, lễ hội đình làng, tôn vinh các nghệ nhân, các doanh nghiệp hoạt động trong nghề thêu... cũng là một trong nhiều hoạt động để duy trì và phát triển nghề và thu hút khách đến khu du lịch

 

Người dân thường tập trung lại một nhóm đan để giao lưu với nhau

Khả năng tạo hình ảnh đặc trưng, đặc sắc trong không gian làm việc (tại xưởng, tại gia đình)

Với đặc thù không giản sản xuất linh hoạt tại các hộ gia đình hoặc một cụm các hộ gia đình, trong không gian làm việc hộ gia đình hoặc tại xưởng với quy mô vừa và nhỏ thì việc điều chỉnh hoặc thay đổi nhằm hướng đến hiệu quả thúc đẩy du lịch và kinh tế là khả thi. Hầu hết không gian làm việc của cụm hộ gia đình và cá nhân đều có sở hữu tư nhân nên chủ cơ sở sản xuất hoặc chủ nhà đều có thể quyết định cải tạo không gian nếu việc đó mang đến cho họ tiềm năng sinh lợi về kinh tế và làm đẹp làng xóm. 

Sản phẩm thương mại đặc trưng (khác với sản xuất hàng loạt, không kế thừa truyền thống)

Ở làng Văn Lâm, nghề thêu ren chiếm vai trò chủ đạo trong hoạt động tiểu thủ công nghiệp với các hình thức khác nhau như thêu màu, thêu ren dua. Không chỉ tập trung đến việc xuất khẩu mà các doanh nghiệp đang hướng đến trú trọng thị trường nội địa, tạo ra những sản phẩm, mẫu mã đa dạng, các sản phẩm dễ ứng dụng như khăn trải bàn, túi xách, ví, quần áo, tranh thêu về phong cảnh Ninh Bình… từ đó tạo thương hiệu cho du lịch Ninh Bình và góp phần giữ lửa cho làng nghề, đáp ứng được mọi nhu cầu của người tiêu dùng và du khách tại các điểm du lịch. 

Một số hình ảnh thêu tranh về phong cảnh  Ninh Bình ở Văn Lâm

Tiềm năng tạo sản phẩm lưu niệm 

Mặt hàng thêu ren ở Văn Lâm phong phú về chủng loại, mẫu mã, kích thước từ tranh phong cả, ga trải giường, rèm cửa, gối đến khăn trải bàn, túi xách, áo, váy... Đây sẽ là những món quà lưu niệm ấn tượng dành cho du khách mỗi khi tới Ninh Bình.

Các tiềm năng tạo sản phẩm du lịch khác từ văn hóa nghề 

Song song với việc thêu ren, mỗi người dân Văn Lâm là một hướng dẫn viên du lịch để giới thiệu và quảng bá phát triển nghề truyền thống. 

Việc quy hoạch tổng thể làng nghề thêu Văn Lâm cũng đã và đang được tiến hành, từng bước quy hoạch khu bán hàng lưu niệm, nâng cấp đền thờ tổ làng nghề, khôi phục các lễ hội nghề thêu ở Văn Lâm. Song song với việc phát triển du lịch khu Tam Cốc - Bích Động.

 

Hãy gọi chúng tôi để được tư vấn miễn phí
0913 542 332
phcuong39@gmail.com

DI SẢN LÀNG VIỆT

Assoc. Prof. Dr. PHAM HUNG CUONG
Head of Urban and Regional Planning Department
Address: 55 Giaiphong road, Hai Ba Trung Dist, Hanoi, Vietnam
Email: phcuong39@gmail.com/ cuongph@nuce.edu.vn
Mobile: +84 913542332