Làng Nôm (Hưng Yên) - GIỚI THIỆU CHUNG

 

 

Vị trí

Làng Nôm hay còn gọi là làng Đại Đồng trước đây có tên là làng Đồng Cầu, sau cải là làng Thông thuộc trang Đồng Xá, tổng Đình Tổ, huyện Siêu Loại, phủ Thuận An, xứ Kinh Bắc, nay thuộc xã Đại Đồng, huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên. Phía bắc giáp thôn Đại Bi. Phía tây giáp thôn Lộng Thượng. Phía đông giáp thôn Phả Lê. Phía nam giáp thôn Đình Tổ, Đông Xá, với tổng diện tích quy hoạch là 58,61 ha.

 

Vị trí làng Nôm trong xã Đại Đồng

 

Lịch sử phát triển

Sử sách ghi rằng, làng có từ những năm đầu Công nguyên, nhưng phải đến cuối thế kỷ XV, dân cư mới tập trung đông đúc. Trước đây, người dân trong làng có nghề buôn đồng nát. Bà con ở đây đi mua đồng nát về bán lại cho các lò đúc đồng ở địa phương và các vùng lân cận. Nhờ chịu thương, chịu khó, sáng tạo trong làm ăn buôn bán, nên làng Nôm nhờ đó mà ngày càng hưng thịnh, tạo điều kiện cho các hoạt động văn hóa phát triển. Xưa kia, làng còn từng được vua nhà Nguyễn giao cho đúc tiền đưa về kinh thành, bởi dân ở đây có nghề đúc đồng tinh xảo vào loại sớm nhất nước ta.

Về lịch sử hình thành phát triển, có thể khái quát Làng Nôm thành 3 thời kỳ như sau:

- Thời kỳ sơ khai thành lập Làng (trước thế kỷ thứ 16): Ngay từ thời gian đầu vùng đất đã có cư dân sinh sống, xuất phát điểm của Làng là dựa trên dòng chảy của con sông Nguyệt Đức là một nhánh chảy từ con sông Cầu trong hệ thống sông Thái Bình. 

- Thời kỳ cực thịnh của làng (từ thế kỷ thứ 16 đến năm 1954) sự phát triển của làng gắn liền với nghề buôn đồng nát và các sản phẩm đúc đồng.

- Thời kỳ sau 1954: Làng bị nông nghiệp hóa trở lại, hoạt động buôn bán chỉ tập trung ở chợ Nôm. Giai đoạn này nền kinh tế tập trung bao cấp và không được kích thích phát triển buôn bán giao thương. 

- Giai đoạn sau đổi mới 1986: làng có sự suy giảm về dân số đặc biệt là nhóm tuổi lao động do sự thay đổi của cơ chế thị trường và đô thị hóa thu hút nhân lực ra thành thị làm việc. 

Đây là một ngôi làng cổ còn bảo tồn được nhiều giá trị văn hóa truyền thống, được các chuyên gia về kiến trúc, nghệ thuật đánh giá là một không gian văn hóa đậm đặc những nét đặc trưng của cộng đồng dân cư làng xã… Làng Nôm hội tụ đầy đủ các điều kiện để trở thành hình mẫu về cấu trúc làng xã vùng Kinh Bắc, vùng Đồng Bằng sông Hồng. 

 

Cơ cấu làng, xã, thôn

Toàn bộ xã Đại Đồng có 9 thôn: Thôn Xuân Phao, Thôn Bùng Đông, Thôn Đại Từ, Thôn Lộng Thượng, Thôn Đại Bi, Thôn Đại Đồng, Thôn Đồng Xá, Thôn Đình Tổ. Trong đó làng Nôm thuộc thôn Đại Đồng là tên dân dã đã có từ lâu trong lịch sử bắt nguồn từ lời kể của các bậc cao niên nói rằng con gái ở làng cứ đến 16 tuổi phải nghỉ học, đi buôn bán nuôi chồng ăn học, đỗ đạt làm quan. Khi lấy chồng, họ phải cung tiến cho làng 20 mâm đồng hoặc làm vài chục mét đường làng bằng gạch đỏ. Bởi vậy, ngày nay trên cổng làng vẫn còn khắc ba chữ “Đồng Cầu Nôm” như một lời nhắn nhủ về lịch sử của làng. 

Trong ranh giới làng Nôm gồm có các xóm phân định theo các điểm mốc về di sản như chợ, đình... hoặc cách gọi dân gian là xóm đình, xóm miếu, xóm lẻ. 

 

Đánh giá thực trạng phát triển kinh tế

Làng Nôm hiện nay có hơn 600 nhân khẩu. Làng Nôm có những hoạt động kinh tế nằm trong sự phát triển chung của xã Đại Đồng với các hình thức sản xuất nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại dịch vụ. Nền kinh tế của làng trong những năm gần đây có bước tăng trưởng khá, cơ cấu kinh tế có sự chuyển dịch theo hướng tích cực. 

 

Đặc điểm văn hóa, tôn giáo tín ngưỡng 

Là nơi có truyền thống phát triển lâu đời, có nhiều chùa chiền tại các thôn trên địa bàn làng. Các hoạt động văn hóa, tôn giáo tín ngưỡng trên địa bàn xã vẫn giữ được nét văn hóa đặc sắc truyền thống từ xa xưa của địa phương. Các công trình tôn giáo tín ngưởng ở làng Nôm đều có giá trị cao về ý nghĩa lịch sử và văn hóa cũng như giá trị về điêu khắc và kiến trúc. Nổi bật nhất là chùa Nôm còn được gọi là Linh Thông Cổ Tự chốn linh thiêng của làng cổ thuộc thiền phái Lâm Tế được xây dựng vào năm 1680 ở giữa rừng thông cổ thụ. Chùa Nôm nổi tiếng với nhiều tác phẩm nghệ thuật như tượng đất, công trình kiến trúc và phong cảnh hữu tình. Làng Nôm còn được biết đến với một di tích khác là đình Tam Giang thờ một vị tướng của Hai Bà Trưng với truyền thuyết đã được người làng lưu truyền về công lao của ngài. Ngoài ra còn nhiều công trình tôn giáo tín ngưỡng khác của làng Nôm cũng có giá trị vật thể và phi vật thể ý nghĩa. 

 

Đặc điểm kiến trúc, quy hoạch và môi trường hiện hữu

- Quy hoạch xây dựng: Đến năm 2012 xã Đại Đồng đã hoàn thành đồ án QHC và QHCT của xã với các nội dung cơ bản: đánh giá mối liên hệ vùng, đánh giá tổng hợp hiện trạng, định hướng phát triển mạng lưới điểm dân cư nông thôn và vùng sản xuất, định hướng giao thông và thủy lợi, định hướng hạ tầng kỹ thuật và vệ sinh môi trường, quy hoạch kiến trúc cảnh quan, quy hoạch chi tiết khu trung tâm và định hướng điều chỉnh một số khu vực. 

- Hiện trạng công trình công cộng: hiện nay trong làng Nôm không tập trung các cụm công trình công cộng hành chính cấp xã Đại Đồng như UBND, HĐND, đồn công an, y tế xã, thể dục thể thao… trong giai đoạn phát triển nông thôn mới mà chỉ có các công trình công cộng được xây dựng từ thời Pháp thuộc. Đó là khu vực chợ Nôm với diện tích 3678m2 nằm đối diện với chùa Nôm, từ lâu đã trờ thành một địa điểm giao thương nổi tiếng của một vùng rộng lớn. 

- Hiện trạng nhà ở: làng Nôm có một số nhà ở theo kiến trúc truyền thống với kết cấu nhà gỗ, mái ngói và một số nhà mái bằng bê tông cốt thép.

 

Hình thái tổng thể

Nhìn tổng thể làng Nôm (thôn Đại Đồng) thuộc xã Đại Đồng có cấu trúc gọn chặt,  với không gian mặt nước tập trung ở trục giữa làng theo hướng Tây Bắc – Đông Nam. 

Cấu trúc của làng bao gồm 3 thành phần chính: khu vực ngoài làng (đồng ruộng, chùa, chợ làng, cầu Nôm), khu vực vùng biên (cổng làng và các ranh giới mềm như ao làng, dòng sông), khu vực trong làng. Đối với khu vực trong làng, cấu trúc giao thông chủ yếu vẫn giữ cấu trúc hình xương cá. Nằm dọc theo các tuyến ngõ điểm xuyết các ngôi nhà cổ, nhà thờ họ, các công trình nhà ở thấp tầng mang dáng dấp không gian cảnh quan xưa. Đặc biệt, cảnh quan khu vực trung tâm được lưu giữ với đình làng, ao làng, và con đường lát gạch cổ chạy dọc hai bên ao. 

 

Hình thái khu vực nhà ở

Các công trình kiến trúc nhà ở vẫn chủ yêu là nhà thấp tầng, từ 1- 3 tầng, dạng nhà mái ngói 1 tầng phong cách truyền thống còn khá nhiều, chiếm tới khoảng 60 %.  Chỉ có các nhà giáp trục đường chính của làng đang hình thành dần các dạng nhà cao 3-4 tầng, có cửa hàng.

 

Khu vực ngoài làng

Giống như các làng xã truyền thống khác trong vùng Đồng bằng sông Hồng, khu vực bên ngoài làng Nôm cũng bao gồm không gian ruộng đồng thuộc sở hữu của làng với địa hình bằng phẳng và kết nối chặt chẽ với khu vực cư trú của làng. Các không gian đồng ruộng sản xuất tập trung ở Tây Nam và Đông Nam của làng. Trong những năm gần đây diện tích nông nghiệp trong bị giảm do chuyển đổi sang đất phi nông nghiệp. Đây là một xu thế tất yếu phù hợp với sự phát triển kinh tế chuyển đổi cơ cấu của địa phương. 

 

Hãy gọi chúng tôi để được tư vấn miễn phí
0913 542 332
phcuong39@gmail.com

DI SẢN LÀNG VIỆT

Assoc. Prof. Dr. PHAM HUNG CUONG
Head of Urban and Regional Planning Department
Address: 55 Giaiphong road, Hai Ba Trung Dist, Hanoi, Vietnam
Email: phcuong39@gmail.com/ cuongph@nuce.edu.vn
Mobile: +84 913542332